Aydın, İ. (2023). Teknoloji Etiği: Teknolojinin Karanlık Yüzü Üzerine Tartışmalar. Felsefe Dünyası, 77‑Ek, 5–37. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.128514 1

Makale Erişim Adresi

https://dergipark.org.tr/tr/download/articl e –file/309226 6

Giriş

Teknoloji, insanların ihtiyaçları doğrultusunda yine insanlar tarafından oluşturulmuştur. Tarih boyunca insanlar, çevresindeki imkanları kullanarak toplumsal ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılamanın yollarını aramıştır. Ancak bu durum, zaman içerisinde büyük bir değişime uğramıştır. Yani bazı teknolojik gelişimler insan yararına ve refahına olumlu etki ettiği gibi aynı zamanda kötüye kullanımları da mevcuttur. Agazzi (2019:69), bu durumu “teknoloji-iyimserlik” ve “teknoloji-kötümserlik” kavramlarıyla açıklamaktadır. İnayet Aydın’ın (2023) çalışmasında vurguladığı gibi, teknolojinin insanlığa hizmet eden parlak yüzünün yanında, etik sorunları barındıran “karanlık bir yüzü” de bulunmaktadır.

Teknoloji; mahremiyet, toplumsal değerler ve çevre sorunları gibi hayati alanları etkisi altına alabilmektedir. Bu doğrultuda “teknoloji etiği” kavramı, bu süreçteki doğru-yanlış kavramlarına değinerek bizlere bir rehber sunmaktadır. Teknolojinin sadece teknik bir başarı değil, aynı zamanda ahlaki bir sorumluluk olduğu gerçeği, günümüz dijital dünyasında her zamankinden daha kritik bir öneme sahiptir.

Araştırmanın Amacı

Teknolojinin gelişimi yararlar ile birlikte zararları da beraberinde getirmektedir. Bu zararlar, günümüzde ciddi etik sorunlar oluşturmaktadır. Bu makalede de amaç bu etik sorunları incelemektir. İnsanların varoluşunu tehdit edecek durumların nasıl yönetilmesi gerektiğini incelemektedir.

Yöntem

Araştırma Modeli

Bu çalışma, nitel bir araştırma yöntemiyle hazırlanmıştır. Makalede bir anket, deney veya sayısal veri toplama işlemi yerine, özellikle teknoloji etiği üzerine bir literatür taraması yapılmıştır. Böylece teknolojik gelişmelerin oluşturduğu etik sorunlar üzerine derinlemesine bir değerlendirme sunulmuştur.

Evren Örneklem / Çalışma Grubu

Bu çalışma bir saha araştırması olmadığı için bir kişi, topluluk seçilmemiştir. Araştırmanın çalışma grubunu; teknoloji etiği, felsefesi ve toplumsal etkileri üzerine yazılmış olan temel kitaplar, akademik makaleler ve uzman görüşleri oluşturmaktadır.

Veri Toplama Aracı

Veriler; kütüphane kaynakları, akademik veri tabanları ve konuyla ilgili daha önce yayınlanmış olan bilimsel dokümanlar aracılığıyla toplanmıştır.

Veri Toplanması ve Çözümlenmesi

Yazar, teknoloji etiği ile ilgili kaynakları sistematik bir şekilde tarayarak bir araya getirmiştir. Toplanan bu bilgiler, “teknolojinin yararları” ve “etik sorunlar (karanlık yüz)” gibi başlıklar altında sınıflandırılmıştır.

Verilerin Analizi

Elde edilen bilgiler, betimsel olarak analiz edilmiştir. Yani farklı düşünürlerin görüşleri karşılaştırılmış, yazarın kendi düşünceleri ve güncel sorunlar ile birlikte aktarılmıştır.

Bulgular ve Tartışma

Bulgular

Teknolojinin sadece kolaylık sağlayan “parlak bir yüzü” olmadığı; aynı zamanda kontrol ve etik sorunlar gibi durumları barındıran “karanlık bir yüzü “nün de olduğu açıklanmıştır. Bu durum, teknolojinin içine yüklenen değerlerle toplumu şekillendirdiğini göstermektedir.
Dijital Gözetim ve Mahremiyetin Sonu: Akıllı cihazlar, algoritmalar ve kameralar bireylerin her anının kayıt altına alındığı bir toplum oluştuğu bulgulanmıştır. Bu durum, bireyin en temel haklarından biri olan mahremiyet alanını daraltmaktadır. Bu nedenle de kişi sürekli izlendiği hissine kapılmaktadır.
Yapay Zeka: Karar verme mekanizmalarının yapay zekaya bırakılması ile birlikte, etik bir hata yapıldığında suçun veya sorumluluğun kime ait olduğunun belirsizleştiği görülmüştür. Bu durum, insani vicdanın yerine mekanik süreçlerin geçmesi gibi durumlara sonuç olmaktadır.
İnsan İlişkilerinin Değersizleşmesi: Teknolojinin aracı olduğu iletişim biçimlerinin, yüz yüze iletişimin getirdiği empatiyi azalttığı; insan ilişkilerini daha yüzeysel, hızlı tüketilen ve mekanik bir yapıya dönüştürdüğü tespit edilmiştir.
Ekolojik Tehdit: Teknolojik üretimin durdurulamaz hızı ve sürekli yeni tüketim çılgınlığının, doğada telafisi olmayan atıklara ve enerji krizine yol açtığı belirtilmektedir. Bu durumun da gelecek nesillerin yaşam hakkını tehlikeye attığı sonucuna ulaşılmıştır.

Tartışma ve Sonuç

Araştırma sonucunda, teknolojinin kendi başına tarafsız bir araç olmadığı, kullanım biçimine göre insan varoluşunu tehdit edebileceği anlaşılmıştır. Teknolojinin “karanlık yüzü” olarak adlandırılan risklerden korunmak için sadece teknik önlemlerin yeterli olmayacağı ve güçlü bir sorumluluk etiğinin geliştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca bu etiğin bir engel olarak değil, gelecekteki sorunlarla başa çıkmanın bir yolu olarak görülmesi gerektiği savunulmaktadır.

Sonuç ve Öneriler

Sorumluluk Etiği: Yazar, teknoloji karşısında pasif kalmak yerine her bireyin ve kurumun ahlaki bir sorumluluk alması gerektiğini özellikle vurgulamaktadır.

İnsan Odaklılık: Teknolojinin bir amaç değil, insana hizmet eden bir araç olarak kalması için değerler eğitimine önem verilmesini savunmaktadır.

. Farkındalık: Teknolojik gelişmelere körü körüne teslim olmak yerine, onların etik boyutlarını sorgulayan bir toplum yapısının oluşturulmasını önermektedir.

İnceleme Sonuçları ve Öneriler

Teknoloji Tek Başına Ne İyi Ne de Kötüdür: Teknolojinin kendi başına bir ahlakı yoktur. Onu yapan ve kullanan insanların amacı neyse, teknoloji o yönde şekillenir. Bu yüzden teknoloji geliştirilirken sadece “hızlı mı, güçlü mü” olduğuna değil, “insanlara zarar verir mi” diye de bakılması gerekir.

Özel Hayatın Korunması Zorlaşmıştır: Kameralar, konum takibi ve internetteki veri toplama işlemleri yüzünden insanların gizliliği kalmamıştır. Buna çözüm olarak, kişilerin internetteki bilgilerini sildirme hakkı (unutulma hakkı) gibi yasaların daha güçlü hale getirilmesi şarttır.
Makineler de Hata Yapabilir: Yapay zekâ ve bilgisayar programları her zaman en doğru kararı vermez. Eğer bu programları hazırlayanlar taraflı davranırsa, makine de insanlar arasında ayrımcılık yapabilir. Bu sistemlerin nasıl çalıştığının açıkça anlatılması ve sürekli denetlenmesi önerilmektedir.
Geleceği Tehlikeye Atmamalıyız: Sadece bugünü kurtaran değil, gelecekteki insanların yaşamını da tehlikeye atmayacak teknolojiler üretilmelidir.
Teknoloji Okuryazarlığı Geliştirilmelidir: İnsanların sadece telefon veya bilgisayar kullanmayı bilmesi yeterli değildir. Bu araçların arkasındaki riskleri görebilecek bir bilinç kazanmaları gerekir. Okullarda çocuklara ve gençlere teknoloji etiği konusunda basit ve anlaşılır eğitimler verilmesi tavsiye edilir.
Herkes İçin Eşit Teknoloji: Teknolojinin sadece zenginlerin veya güçlü ülkelerin elinde bir güç olması dünyadaki adaletsizliği artırmaktadır. Teknolojinin getirdiği imkânlardan her insanın eşit ve adil bir şekilde faydalanması için çalışmalar yapılmalıdır.

Sonuç olarak; teknolojinin insanlığın kontrolünden çıkıp ona zarar vermemesi için, vicdan ve dürüstlük gibi insani değerlerin teknolojiden koparılmaması gerektiği vurgulanmaktadır.

Kişisel Görüş

Kendi adıma şunu fark ettim; bizler internette veya akıllı cihazlarda vakit geçirirken mahremiyetimizi aslında çok kolay gözden çıkarıyoruz. Makalede anlatılan ‘karanlık yüz’ sadece gelecekle ilgili değil, şu an yaşadığımız bir sorun. Sonuç olarak, teknolojinin bizi kontrol etmesine izin vermemek için sadece kullanmayı bilmek yetmiyor, aynı zamanda etik olarak bilgi sahibi olmamız da gerekmektedir. Bu yüzden teknoloji etiğinin makalede bahsedilen şekilde önemli olduğunu düşünüyorum.

Belgeyi Hazırlayan: Rumeysa Şevval AKPINAR 100923062

Bu inceleme Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Makale lisansı hakkında ilgili yazar ya da yayıncıdan bilgi alınız.

Cahit Cengizhan

cahitcengizhan.com İçerik Ekleme Ekibi üyeleri tarafından geliştirilen bir sitedir.

cahitcengizhan.com

Cahit Cengizhan

MAKALE İNCELEME: Teknoloji Etiği: Teknolojinin Karanlık Yüzü Üzerine Tartışmalar

Makale Adı

Yazarlar

Makale Künyesi (Apa Standardı)