T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ
ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ
BİLGİSAYAR VE ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ EĞİTİMİ BÖLÜMÜ
2025-2026 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ
BİLİŞİM ETİĞİ DERSİ
MAKALE İNCELEME RAPORU
Hazırlayan: NURGÜL GÜLABİ-100222011
İçindekiler
- Makalenin Adı 1
- Yazar(lar) 1
- Makale Erişim Adresi 1
- Makale Künyesi (APA) 1
- Makale Özeti 2
- Giriş 3
- Araştırmanın Amacı 4
- Yöntem 5
8.1. Araştırma Modeli 5
8.2. Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu (VERİ KAYNAKLARI) 6
8.3. Veri Toplama Araçları 6
8.4. Verilerin Analizi 7 - Bulgular 8
- Tartışma, Sonuç ve Öneriler 9
- Makale İnceleme Sonuçları ve Öneriler 10
1. Makalenin Adı
Etik ve Dijital Etik Üzerine Yapılan Çalışmalara Analitik Bir Yaklaşım
2. Yazar(lar)
İlyas Yazar
Ayşegül Bayın
3. Makale Erişim Adresi
4. Makale Künyesi (APA)
Yazar, İ., & Bayın, A. (2023). Etik ve dijital etik üzerine yapılan çalışmalara analitik bir yaklaşım. YENİSEY Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(2), 81-102.
5. Makale Özeti
Bu makalede etik ve dijital etik alanında yapılmış akademik çalışmalar analitik bir yaklaşımla incelenmiştir. Günümüzde dijital teknolojilerin hızlı gelişimi insanların iletişim biçimlerini, bilgiye erişim yollarını ve sosyal yaşamlarını önemli ölçüde değiştirmiştir. Bununla birlikte dijital ortamlarda ortaya çıkan etik problemler de giderek artmaktadır. Özellikle sosyal medya kullanımı, kişisel verilerin korunması, siber suçlar, bilgi güvenliği ve çevrim içi davranışlar gibi konular dijital etik kapsamında değerlendirilmektedir.
Makalenin temel amacı dijital etik üzerine yapılmış bilimsel çalışmaların sistematik bir şekilde incelenmesi ve bu çalışmaların genel özelliklerinin ortaya konulmasıdır. Bu kapsamda Dergipark ve YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanlarında yer alan çalışmalar taranmış ve belirlenen kriterlere uygun olan araştırmalar analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda toplam 25 makale, 6 yüksek lisans tezi ve 5 doktora tezi olmak üzere 36 çalışma incelenmiştir.
Araştırmada incelenen çalışmaların başlıklarında kullanılan kavramlar, araştırma yöntemleri, araştırma desenleri, veri toplama teknikleri, örneklem grupları ve yıllara göre dağılımları değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda dijital etik alanındaki araştırmaların daha çok eğitim alanında yoğunlaştığı görülmüştür. Ayrıca bu alanda yapılan çalışmaların sayısının sınırlı olduğu ve dijital etik konusunda daha fazla akademik araştırmaya ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır.
6. Giriş
Etik kavramı, bireylerin davranışlarını doğru ve yanlış açısından değerlendiren bir felsefe alanı olarak tanımlanmaktadır. Etik, bireylerin hangi davranışların doğru veya yanlış olduğuna karar vermesine yardımcı olan kurallar ve değerler bütününü incelemektedir. Teknolojik gelişmeler ve dijitalleşme süreciyle birlikte etik kavramı da yeni bir boyut kazanmış ve dijital ortamlarda ortaya çıkan davranışların değerlendirilmesi için “dijital etik” kavramı ortaya çıkmıştır.
Dijital etik; internet, bilgisayar, sosyal medya ve diğer dijital teknolojilerin kullanımında ortaya çıkan etik sorunları ele almaktadır. İnternet ortamında bireyler çoğu zaman kimliklerini gizleyebilmek ve bu durum sınırsız bir ifade özgürlüğü alanı oluşturabilmektedir. Ancak bu özgürlük bazı durumlarda etik ihlallerine yol açabilmektedir. Dijital ortamlarda görülen bilgi kirliliği, manipülasyon, kişisel verilerin ihlali, siber saldırılar ve sosyal medya üzerinden yapılan etik dışı davranışlar bu problemlere örnek olarak gösterilebilir.
Teknolojinin insan hayatını kolaylaştırmasının yanı sıra bazı tehditler de oluşturduğu görülmektedir. Dijital dünyada bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunabilmesi ve toplumsal düzenin sürdürülebilmesi için etik ilkelerin büyük önem taşıdığı belirtilmektedir. Bu nedenle dijital etik konusu günümüzde akademik çalışmaların önemli araştırma alanlarından biri haline gelmiştir.
7. Araştırmanın Amacı
Bu araştırmanın amacı dijital etik alanında yapılmış akademik çalışmaların analitik bir yaklaşımla incelenmesi ve bu çalışmaların genel özelliklerinin ortaya konulmasıdır. Araştırmada dijital etik konusuyla ilgili yapılan makaleler ve lisansüstü tezler incelenerek bu çalışmaların hangi konular üzerinde yoğunlaştığı belirlenmeye çalışılmıştır.
Araştırma kapsamında incelenen çalışmalarda kullanılan anahtar kavramlar, araştırma yöntemleri, veri toplama teknikleri, örneklem grupları ve araştırma desenleri analiz edilmiştir. Ayrıca çalışmaların yıllara göre dağılımları ve hangi kurumlarda gerçekleştirildiği de değerlendirilmiştir. Bu analizler sayesinde dijital etik alanındaki araştırmaların genel eğilimlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Bunun yanında araştırmanın bir diğer amacı dijital etik alanında yapılan çalışmaların yeterlilik düzeyini değerlendirmek ve bu alanda yapılması gereken yeni araştırmalara yönelik öneriler geliştirmektir.
8. Yöntem
Bu araştırmada dijital etik üzerine yapılmış akademik çalışmaların incelenmesi amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden biri olan sistematik derleme yöntemi kullanılmıştır. Sistematik derleme, belirli bir araştırma problemi çerçevesinde daha önce yapılmış bilimsel çalışmaların belirli kriterlere göre toplanması, incelenmesi ve analiz edilmesi sürecini ifade etmektedir. Bu yöntem sayesinde dijital etik alanında yapılmış çalışmaların genel özellikleri belirlenmiş ve araştırmalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulmuştur.
8.1. Araştırma Modeli
Araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan sistematik derleme modeli kullanılmıştır. Bu modelde araştırmacılar belirli bir konuya ilişkin yapılmış akademik çalışmaları belirli kriterler doğrultusunda inceleyerek bu çalışmaların ortak yönlerini ve farklılıklarını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda araştırmacılar dijital etik ile ilgili çalışmaların başlıklarını, anahtar kelimelerini, araştırma yöntemlerini ve kullanılan analiz tekniklerini inceleyerek verileri değerlendirmiştir.
8.2. Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu (VERİ KAYNAKLARI)
Araştırmanın evrenini dijital etik alanında yapılmış akademik çalışmalar oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Dergipark veri tabanında yayımlanan makaleler ve YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yer alan lisansüstü tezlerden oluşmaktadır. Belirlenen kriterler doğrultusunda yapılan tarama sonucunda araştırmaya dahil edilmek üzere toplam 36 çalışma belirlenmiştir. Bu çalışmaların 25’i makale, 6’sı yüksek lisans tezi ve 5’i doktora tezidir. Örneklem grupları incelendiğinde en sık kullanılan grubun öğrenciler olduğu görülmektedir. Bunun dışında öğretmen adayları, öğretmenler, akademisyenler ve çeşitli kurum raporları da araştırmalarda kullanılan veri kaynakları arasında yer almaktadır.
8.3. Veri Toplama Araçları
Araştırmada veri toplamak amacıyla doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemde araştırma konusu ile ilgili olan akademik makaleler ve tezler incelenmiş ve bu çalışmaların içerikleri analiz edilmiştir. Çalışmaların araştırmaya dahil edilmesi için başlıklarında “etik”, “dijital etik”, “bilişim etiği”, “siber etik”, “bilgisayar etiği” ve “sosyal medya etiği” gibi kavramların bulunması kriter olarak belirlenmiştir. Bu kriterler doğrultusunda belirlenen çalışmalar detaylı bir şekilde incelenmiş ve gerekli veriler elde edilmiştir.
8.4. Verilerin Analizi
Araştırma kapsamında elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Çalışmaların türleri, kullanılan araştırma yöntemleri, örneklem grupları ve araştırma desenleri frekans tabloları oluşturularak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda incelenen çalışmaların 20’sinde nitel yöntem, 14’ünde nicel yöntem ve 2’sinde karma yöntem kullanıldığı belirlenmiştir. Bu sonuç dijital etik alanında hem nitel hem de nicel araştırma yöntemlerinin kullanıldığını göstermektedir.
9.Bulgular
- Araştırma kapsamında incelenen çalışmaların analiz edilmesi sonucunda çeşitli bulgular elde edilmiştir. Öncelikle çalışmaların türlerine bakıldığında en fazla makale türünde araştırmaların bulunduğu görülmektedir. Bunun yanında yüksek lisans ve doktora tezlerinin de dijital etik alanında önemli bir yer tuttuğu belirlenmiştir.
- Çalışmaların başlıklarında kullanılan kavramlar incelendiğinde “bilişim”, “dijital”, “sosyal medya”, “siber” ve “bilgisayar” gibi kavramların sıklıkla kullanıldığı görülmüştür. Bu kavramlar dijital etik çalışmalarının daha çok bilişim teknolojileri ve sosyal medya ile ilişkili konular üzerinde yoğunlaştığını göstermektedir.
- Araştırmaların örneklem grupları incelendiğinde en çok öğrencilerin kullanıldığı görülmektedir. Öğrencilerin ardından öğretmen adayları ve öğretmenler en sık kullanılan örneklem grupları arasında yer almaktadır. Bu durum dijital etik konusunun özellikle eğitim alanında daha fazla araştırıldığını göstermektedir.
- Ayrıca çalışmaların yıllara göre dağılımı incelendiğinde araştırmaların 2010 yılından sonra artış gösterdiği ve özellikle 2021 yılında önemli bir yoğunluk oluştuğu belirlenmiştir.
10. Tartışma, Sonuç ve Öneriler
- Araştırma sonuçları dijital etik alanında yapılan çalışmaların sayısının giderek arttığını ancak hala yeterli seviyede olmadığını göstermektedir. Özellikle dijital teknolojilerin hızlı gelişimi ve internet kullanımının yaygınlaşması bu alandaki araştırmaların önemini daha da artırmaktadır.
- Dijital ortamlarda yaşanan etik sorunların önemli bir kısmının bireylerin bilinç eksikliğinden kaynaklandığı görülmektedir. Bu nedenle dijital etik konusunda bireylerin bilinçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda okullarda dijital etik eğitiminin verilmesi ve öğrencilerin dijital ortamları etik kurallara uygun şekilde kullanmalarının sağlanması önerilmektedir.
- Ayrıca dijital etik eğitiminin yalnızca okullarla sınırlı kalmaması gerektiği ve ailelerin de bu süreçte önemli bir rol üstlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu nedenle ailelerin ve toplumun dijital etik konusunda bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılması önerilmektedir.
11. Makale İnceleme Sonuçları ve Öneriler
İncelenen makale dijital etik alanında yapılmış çalışmaların genel bir değerlendirmesini sunması açısından önemli bir katkı sağlamaktadır. Araştırma sonucunda dijital etik alanında yapılan çalışmaların çoğunlukla eğitim alanında yoğunlaştığı görülmüştür. Bu durum dijital teknolojilerin eğitim ortamlarında yaygın olarak kullanılmasının bir sonucu olarak değerlendirilebilir.
Makale aynı zamanda dijital etik konusunun yalnızca akademik bir konu olmadığını, toplumsal yaşamın birçok alanını etkileyen önemli bir konu olduğunu göstermektedir. Bu nedenle dijital etik konusunda yapılacak çalışmaların artırılması ve farklı disiplinler tarafından ele alınması büyük önem taşımaktadır.
Gelecekte yapılacak araştırmalarda farklı yaş grupları, farklı meslek grupları ve farklı ülkeler üzerinde çalışmalar yapılması dijital etik konusunun daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca dijital etik eğitimine yönelik uygulamalı çalışmaların yapılması ve eğitim programlarına bu konunun dahil edilmesi önerilmektedir.
Hazırlayan: NURGÜL GÜLABİ-100222011
——————-
Bu inceleme Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Makale lisansı hakkında ilgili yazar ya da yayıncıdan bilgi alınız.
