Site icon Cahit Cengizhan

BİLİŞİM MÜHENDİSLİK ETİK İLKELERİ

İÇİNDEKİLER


GİRİŞ

Her meslek de olduğu gibi mühendislik mesleğinde de etik ilkeler bulunmaktadır. İş hayatında bir olay ya da durum hakkında karar verirken bu ilkeleri göz önüne alarak karar verilmelidir. Etik değerlere ve etik kodlara aykırı davranılmamalıdır. Bu yazımda Bilim Mühendislik Etik İlkelerinden bahsedeceğim.

Mühendislik

Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre mühendis, insanların her türlü ihtiyacını karşılamaya dayalı bayındırlık; gıda; fen; uçak, otomobil, motor, iş makineleri gibi teknik ve sosyal alanlarda uzmanlaşmış, belli bir eğitim görmüş kimsedir.

(Türk Dil Kurumu, 2021).

Mühendisler, problemlere çözüm geliştirebilmek için bilim ve matematik ilkelerinden yararlanırlar. Mühendislerin yaptığı çalışmalar, bilimsel keşifler ile tüketici ihtiyaçlarını karşılayan ticari uygulamalar arasındaki bağlantıdır.

Etik

“Etik” kelimesi, kendisi “karakter, adet olan hayat tarzı” anlamına gelen êthos kök kelimesinden gelen “kişinin karakteriyle ilgili” anlamına gelen Eski Yunanca ēthikós kelimesinden türetilmiştir. Sözlük anlamı olarak töre bilimi ya da ahlâk ile ilgili olan anlamlarına gelmektedir. Etik, basit tanımıyla, ahlaki ilkeler sistemidir. İnsanların karar verme ve yaşamlarını yönlendirmelerini etkiler.

Bilgisayar Mühendisliği

Bilgisayar mühendisliği genel olarak donanım, yazılım ve algoritma ile alakalıdır. Ayrıca bilgisayar ağları, veri tabanı yöneticiliği ve gömülü sistemlerle de ilgilenirler (Wikipedia, 2021).

Bilgisayar mühendisleri, eğitim hayatları boyunca çeşitli eğitimler alırlar. Bunlar arasında, programlama dilleri, yazılım tasarımı ve yazılım – donanım eğitimi yer alır. Bunlar dışında hesaplanabilirlik, algoritma, veri tabanları, insan bilgisayar etkileşimi, yapay zeka gibi birçok konu üzerinde çalışırlar.

Mühendis Ne İş Yapar? Görev ve Sorumlulukları Nelerdir?

Uzmanlık alanına göre görev ve yetkileri değişiklik gösteren mühendislik alanlarının temel sorumlulukları şu şekilde özetlenebilir;

(Kariyer.Net, 2021)

Mühendiste Olması Gereken Özellikler

(Kariyer.Net, 2021)

 

Mühendislik Etiği İlkeleri

Mühendislik etiği ilkeleri, bir mühendisin görevlerini ve sorumluluklarını açıklar. Bu sorumluluklardan bazıları, topluma, meslektaşlarına, müşterilerine, çevreye, doğaya işverene ve kendine karşı sorumluluklardır. Mühendisler meslekleri ile ilgili olayları değerlendirirken, kişisel değer yargılarındansa Etik Kurallar(ASCE) veya Mesleki Davranış İlkeleri (TMMOB) ile belirlenmiş kurallar çerçevesinde hareket etmesi daha uygundur.

Mühendislerin etik sorumlulukları arasında topluma ve çevreye karşı sorumluluklar da bulunur. Bu araştırma alanı makroetik olarak bilinir. Mühendisler bilgilerini ve deneyimlerini toplumun yararına kullanmalıdır.

Mühendisler, projelerini ve çözümlerini sürdürülebilir bir gelecek için oluşturmalı ve toplumun yararına kullanmalıdır. Mühendisler, doğal kaynakların kullanımına, çevreye duyarlı olmaya ve enerji kullanımında tasarrufa bir önem vermelidir.

Mühendisler, müşterilerden yaptıkları iş karşılığında hediye, para veya hizmet kabul etmemelidir ve başkalarına da teklif etmemelidir. Müşteriden iyi bir iş karşılığında rüşvet almaması gerekir çünkü etik çerçeveden bakıldığında iyi bir iş yapmak mühendisin görevidir ve buna göre davranmalıdır.

Mühendisler, sadece kendi alanlarda hizmet vermelidirler. Eğer bilmedikleri bir hizmet ise bu eğitimi almış konu alan uzmanı olan meslektaşlarına devretmelidirler.

Mühendisler, diğer mühendislerin mesleki itibarına zarar vermemeye özen göstermelidir. Meslektaşlarının etik dışı bir davranışta bulunduğuna inanan mühendisler, bu bilgileri uygun ve yetkili birime bildirmelidir.

Mühendisler, mesleki bilgilerini her zaman güncel tutmalıdırlar. Mesleklerindeki son gelişmeleri ve çalıştıkları alandaki mevzuat değişikliklerini takip etmelidirler. Meslektaşlarının eleştirilerini dikkate alıp yeri deldiğinde kendilerini de eşleştirmelidirler.

ACM / IEEE-CS Yazılım Mühendisliği Etik Kodları ise;

(BytÉ, 2021)

Etik kurallar etrafında kurumsal bir yapı için etik sorumluluklar gereklidir. Uluslararası meslek örgütleri ve bazı ulusal birlikler, kendi mesleki etik kodlarını evrensel mesleki etik değerler çerçevesinde uzun yıllar önce yayınlamışlardır. Meslek grubu olarak var olan her grup öncelikli olarak mesleki etik kodlarını meslektaşlarına ve kamuoyuna açıklamaktadır. Bir mesleğin ve toplumun üyeleri arasındaki inandırıcılığın aracı etik kodlardır. Etik kodlar, mühendislerin, mesleğine, meslektaşlarına, kendi çalışanlarına, işverenlerine, müşterilerine ve onların çalışanlarına, topluma, çevreye ve doğaya karşı sorumluluklarını tanımlar (Bilgi & İpbüker, 2005). 5 Ekim 1977’de mühendislik mesleğinin etik kodları anlamında uluslararası nitelikte sayılabilecek ilk yazılı dizge Mesleki Gelişme için Mühendisler Birliği Mühendislik Etiği tarafından yayınlanmıştır. Ülkemizde ise ilk ulusal belge niteliğinde sayılan belge Türkiye Mühendis Mimar Odaları Birliği-TMMOB’nin yayınladığı “Mesleki Davranış İlkeleri”dir (İpbüke, Göksel, & Deniz, 2005).

ABD, İngiltere, Kanada, İtalya gibi ülkelerde bilişim meslek etikleri ilgili etik kodlar farklı belirlenmiştir. Tüm ülkeler bir kurumsal yapı ile gerçekleştirdiği görülmektedir (Dedeoğlu, 2006).

Türkiye Bilişim Vakfı (TBV) tarafından Bilişim Mesleği Ahlak İlkeleri adında 9 başlık, 45 maddeden oluşan ilkeler geliştirilmiş ve kamuoyu ile paylaşılmıştır (Töreci, Kuru, 2006).

SONUÇ

Bilişim mesleğindeki etik ilkeler diğer meslek etik ilkelerinden çok farklı olmamakla birlikte bilişim alanında daha dikkat edilecek hususlar bulunmaktadır. Gizlilik ve güveliği sağlamak için bilişim alanındaki etik ilkelere uymalıyız. 

 


KAYNAKÇA

Bilgi, S., & İpbüker, C. (2005). CBS Etiği. Ankara: TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı.

Bilgisayar Mühendisliği Web: https://tr.wikipedia.org/wiki/Bilgisayar_m%C3%BChendisli%C4%9Fi adresinden 20 Mayıs 2021 tarihinde alınmıştır.

Bilgisayar Mühendisliğinde Meslek Etiği Üzerine Web: https://dergi.bmo.org.tr/bmo-tmmob/yeniden-merhaba adresinden 21 Mayıs 2021 tarihinde alınmıştır.

BytÉ, M. (2016, Mart 16), Bilişim Etiği – Profesyonel Etik, Web: https://mrsbyte.com/2016/03/06/251/ adresinden 19 Mayıs 2021 tarihinde alınmıştır.

Dedeoğlu, G., (2006), Bilişim Mesleği Ahlak İlkeleri: Dünyada, Türkiye Bilişim Ansiklopedisi (İç.), İstanbul: Papatya Yayıncılık

İpbüke, P. D., Göksel, Y. D., & Deniz, P. D. (2005). Mühendislik Etiği. İstanbul.

Mühendis Nedir?  Web: https://www.kariyer.net/pozisyonlar/muhendis/nedir adresinden 20 Mayıs 2021 tarihinde alınmıştır.

Mühendislik Etiği Web: https://tr.wikipedia.org/wiki/M%C3%BChendislik_eti%C4%9Fi adresinden 20 Mayıs 2021 tarihinde alınmıştır.

Töreci, E., Kuru, S., (2006), Bilişim Mesleği Ahlak İlkeleri: Türkiye’de, Türkiye Bilişim Ansiklopedisi (İç.), İstanbul: Papatya Yayıncılık

Türk Dil Kurumu Sözlükleri Web: https://sozluk.gov.tr/ adresinden 20 Mayıs 2021 tarihinde alınmıştır.

 

Öne Çıkarılan Görsel. Web: https://www.freepik.com/free-vector/business-ethics-concept_10806505.htm#page=1&query=ethics&position=31 adresinden 20.05.2021 tarihinde alınmıştır.

Bu makale smallseotools sitesi üzerinden 21.05.2021 tarihinde kontrol edilmiştir. Makale, benzerlik değeri ile kabul edilmiştir. Results Completed: 100% Plagiarism: %2 Unique: %98

 Bu eser Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Exit mobile version