T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ
ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ
BİLGİSAYAR VE ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ EĞİTİMİ BÖLÜMÜ
2025-2026 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ
BİLİŞİM ETİĞİ DERSİ
MAKALE İNCELEME RAPORU
Hazırlayan: Senanur KILIÇ 100222018
İçindekiler
- Makalenin Adı 2
- Yazar(lar) 2
- Yıl/Sayı 2
- Makale Erişim Adresi 2
- Makale Künyesi(APA) 2
- Giriş. 2
- Araştırmanın Amacı 2
- Yöntem.. 3
8.2. Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu. 3
1. Makalenin Adı
Dijital Etik ile İlgili Çalışmaların VOSviewer Programı ile Bibliyometrik Analizi
2. Yazar(lar)
Zeynep KUH – Trakya Üniversitesi, Derya DİNÇER GÜLTEKİN – Trakya Üniversitesi
3. Yıl/Sayı
2025 / 11(1)
4. Makale Erişim Adresi
https://dergipark.org.tr/tr/pub/ueyd/article/1656191
5. Makale Künyesi(APA)
Kuh, Z., & Dinçer Gültekin, D. (2025). Dijital Etik ile İlgili Çalışmaların VOSviewer Programı ile Bibliyometrik Analizi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 11(1), 223-242.
6. Giriş
Günümüzde teknolojik gelişmelerin baş döndürücü bir hızla yayılması ve dijitalleşmenin hayatın her alanına derinlemesine nüfuz etmesi, dijital ortamdaki etik sorunların sayısını ve çeşitliliğini önemli ölçüde artırmaktadır. Geleneksel etik kurallarının internetin, büyük veri işleme süreçlerinin ve yapay zeka algoritmalarının hızına yetişememesi, “dijital etik” kavramının akademik dünyada daha fazla ve daha acil bir şekilde tartışılmasına zemin hazırlamıştır.
Ancak dijital etiğin kapsamı sadece bilgi hırsızlığı veya siber zorbalıkla sınırlı kalmamakta; günümüzde algoritmik önyargılar, veri mahremiyeti, sürdürülebilirlik ve yapay zeka kararlarının ahlaki boyutları gibi çok daha karmaşık sorunları içermektedir. Literatürde bu alanda yapılan çalışmaların sayısının her geçen gün artması, bugüne kadar yapılan araştırmaların genel bir eğilim haritasının çıkarılmasını, eksik yönlerin tespit edilmesini ve gelecekteki çalışmalara ışık tutulmasını gerekli kılmıştır.
7. Araştırmanın Amacı
Bu araştırmanın temel amacı, “dijital etik” kavramı ile ilgili yapılan çalışmaların geçmişten günümüze nasıl ele alındığını ve temel özelliklerini bibliyometrik bir analizle incelemektir.
Araştırmada şu sorulara cevap aranmıştır:
- Dijital etik konulu yayınların yıllara göre dağılımı nasıldır?
- Dijital etik alanında en çok odaklanılan alt temalar ve anahtar kelimeler nelerdir?
- Alanda en çok atıf alan ve en etkili olan yazarlar kimlerdir?
- Dijital etik literatürüne en çok katkı sağlayan öncü kurumlar ve ülkeler hangileridir?
Bu sorular doğrultusunda dünyadaki dijital etik araştırmalarının genel bir haritası ve trend analizi ortaya konulmuştur.
8. Yöntem
8.1. Araştırma Modeli
Araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nicel araştırma kapsamında, mevcut durumu tespit etmeyi ve literatürü haritalandırmayı amaçlayan tarama (betimsel) modeli ile bibliyometrik analiz tekniği tercih edilmiştir.
8.2. Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu
Araştırmanın evrenini global ölçekte “dijital etik” konulu tüm akademik çalışmalar oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemini ise Web of Science (WoS) veri tabanında 2009 ile 2025 yılları arasında yayımlanmış ve analize uygun bulunmuş 214 adet akademik çalışma oluşturmaktadır.
8.3. Veri Toplama Araçları
Araştırmada veri toplamak amacıyla dünyanın en saygın akademik atıf dizinlerinden biri olan Web of Science (WoS) arama motoru kullanılmıştır. Taramalar “digital ethics” anahtar kelimesi kullanılarak gerçekleştirilmiş ve elde edilen yayınların bibliyografik verileri (yazar, yıl, atıf, anahtar kelime, kurum) sisteme kaydedilmiştir.
8.4. Verilerin Analizi
Elde edilen veriler, bilimsel haritalama işlemleri için VOSviewer (Sürüm 1.6.20) programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sürecinde:
- Kelimelerin ortak kullanımı (co-occurrence)
- Ortak atıf (co-citation) ağları
- Yazar, kurum ve ülke işbirlikleri gibi bibliyometrik haritalama ve kümelenme istatistiklerinden yararlanılmıştır.
9. Bulgular
Araştırma sonuçlarına göre, dijital etik alanındaki akademik çalışmaların özellikle 2017 yılı itibarıyla büyük bir sıçrama yaptığı ve en yoğun üretimin 2020-2024 yılları arasında zirveye ulaştığı belirlenmiştir.
Araştırmada ayrıca şu sonuçlara ulaşılmıştır:
- VOSviewer kelime analizlerine göre alandaki en popüler üç odak noktası Yapay Zeka Etiği, Veri Gizliliği ve Sürdürülebilirlik olarak bulunmuştur.
- Alanda en etkili ve en çok atıf alan yazarların Floridi (2018) ve Ashok (2022) olduğu tespit edilmiştir.
- Literatürdeki çalışmaların büyük çoğunluğunun Batı merkezli olduğu; ABD, İngiltere ve Almanya’nın en fazla akademik üretim yapan ülkeler olduğu görülmüştür. Kurum bazında ise University of Oxford ve Alan Turing Institute ön plana çıkmıştır.
10. Tartışma, Sonuç ve Öneriler
Araştırma sonuçlarına göre, dijital etik üzerine yapılan çalışmalar 2017 sonrasında yaşanan veri ihlalleri ve yapay zeka teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla ivme kazanmıştır. Bu durum, etik tartışmaların felsefi bir boyuttan çıkarak günlük yaşamın, kişisel veri güvenliğinin ve algoritmik sistemlerin zorunlu bir parçası haline geldiğini göstermektedir. Yapay zeka etiği ve veri gizliliğinin yanı sıra, dijital teknolojilerin çevresel etkilerini ifade eden sürdürülebilirlik kavramının da en çok çalışılan konulardan biri olması dikkat çekicidir. Ayrıca akademik üretimin gelişmiş Batı ülkeleri merkezli olması, gelişmekte olan ülkelerin dijital etik literatüründeki eksikliğini göstermektedir.
Bu bulgular ışığında, dijital dönüşümün hızına ayak uydurabilecek, sürekli güncellenen ve çok boyutlu etik çerçevelerin geliştirilmesi gerekmektedir. Eğitim programlarında sadece teknik altyapıya değil, yapay zeka etiği ve dijital ayak izi konularına ağırlık verilmesi; ayrıca gelecekteki araştırmalarda dijital teknolojilerin sürdürülebilirlik (çevresel etik) boyutunun ve farklı kültürel dinamiklerin daha fazla incelenmesi önerilmektedir.
11. Makale İnceleme Sonuçları ve Öneriler
Bu makale bilişim etiği açısından değerlendirildiğinde, günümüz teknolojilerinde etiğin sadece şifre güvenliği veya siber zorbalıktan ibaret olmadığını; yapay zeka algoritmalarının tarafsızlığı, büyük veri işleme süreçleri ve sürdürülebilirlik gibi çok daha geniş ve global sorunları kapsadığını göstermektedir. Araştırmaların özellikle 2017 sonrası hızla artması ve ana odak noktalarının Yapay Zeka Etiği ile Veri Gizliliği olması, teknolojinin hızının geleneksel ahlaki ve hukuki kuralları geride bıraktığını kanıtlamaktadır. Açıkçası veri mahremiyeti beklenen bir konu olsa da, dijital dünyada pek akla gelmeyen çevresel ve sosyal etkileri kapsayan “sürdürülebilirlik” (örneğin veri merkezlerinin enerji tüketimi) konusunun da en önemli üç temadan biri çıkması son derece ufuk açıcıdır.
Bilişim teknolojileri eğitimcileri olarak bizlerin, öğrencilere sadece algoritmaları veya kod yazmayı öğretmekle kalmayıp, o kodların arkasındaki ahlaki sorumlulukları da aşılamamız gerekmektedir. Yapay zeka araçlarının eğitimde dahi bu kadar yaygınlaştığı, öğrencilerin ödevlerini yapay zekaya yaptırarak akademik dürüstlüğü ihlal edebildiği bir dönemde, işin sadece teknik boyutuna odaklanmak büyük bir eksiklik olacaktır.
Bu nedenle, hazırlanacak olan Bilişim Teknolojileri öğretim programlarında ve okullarda geliştirilecek tüm projelerde veri güvenliği, dijital ayak izi, yapay zeka etiği ve dijital sürdürülebilirlik kavramlarının, eğitim sürecinin en başından itibaren müfredatın temel taşlarından biri haline getirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Sonuç olarak, yapay zeka ve dijitalleşme hayatın her alanına girdikçe, bilişim etiği konusunun sürekli yenilenen kurallarla, global bir perspektifle ele alınması hem öğretmenler hem de öğrenciler açısından hayati bir önem taşımaktadır.
Hazırlayan: Senanur Kılıç 100222018
——————-
Bu inceleme Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Makale lisansı hakkında ilgili yazar ya da yayıncıdan bilgi alınız.
