T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ
ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ
BİLGİSAYAR VE ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ EĞİTİMİ BÖLÜMÜ
2025-2026 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ
BİLİŞİM ETİĞİ DERSİ
MAKALE İNCELEME RAPORU
Hazırlayan: Yağmur ENGİN 100222004

İçindekiler

  1. MAKALE ADI 3
  2. YAZARLAR 3
  3. MAKALE KÜNYESİ 3
  4. MAKALE ERİŞİM ADRESİ 3
  5. MAKALE ÖZETİ 3
  6. GİRİŞ 3
  7. ARAŞTIRMANIN AMACI 4
  8. YÖNTEM 5
    8.1. Araştırma Modeli 5
    8.2. Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu (Veri Kaynakları) 5
    8.3. Veri Toplama Araçları 5
    8.4. Verilerin Analizi 5
  9. BULGULAR 5
  10. TARTIŞMA VE SONUÇ 5
  11. MAKALE İNCELEME SONUÇLARI VE ÖNERİLER 6

1. MAKALE ADI

Metaverse, Etik, Gelecek ve Kamusal Düzenlemeler

2. YAZARLAR

Emrah Noyan, Aylin İdikut Özpençe

3. MAKALE KÜNYESİ

Noyan, E. & İdikut Özpençe, A. (2023). Metaverse, Etik, Gelecek ve Kamusal Düzenlemeler . TRT Akademi , 8 (17) , 104-121 . DOI: 10.37679/trta.1208094

Anahtar Kelimeler: Metaverse, Blokzinciri Teknoljisi, Etik, Dışsallıklar, Kamusal Düzenlemeler

4. MAKALE ERİŞİM ADRESİ

https://dergipark.org.tr/tr/pub/trta/article/1208094

5. MAKALE ÖZETİ

İnsanoğlunun yaşam alanı bulduğu her ortam sosyolojik, kültürel, hukuki ya da ekonomik olguları içermektedir. Bu ortamın dijital bir dünya olması bu olguların oluşumuna engel teşkil etmemektedir. Günümüz teknolojilerinden Metaverse, insana yaşam alanı sunan yeni bir platformdur. Henüz emekleme aşamasında olan bu platformun odağında insanın yer alması platform içerisinde sosyolojik, kültürel, hukuki ya da ekonomik olguları beraberinde getirecektir. Bu olgular bir sorunsal olarak ele alındığında etik sorunsalı ve kamusal sorunsallar olarak iki grupta tasnif edilebilir. Çalışma Metaverse platformunun teknik altyapısını aktararak bu platformlarda olası etik ve kamusal sorunsalları ortaya koymayı amaçlamıştır. Gerek günümüzde gerekse gelecekte yaşanabilecek sorunsallar için çözüm önerileri ortaya konulmuştur. Literatürde Metaverse platformunun kamusallık yönü incelenmediği dikkate alındığında çalışma bu alanı literatüre taşımada önayak olabilecektir. Çalışmadan elde edilen bulguların başında Metaverse platformunda etik ve kamusallık sorunsalının mevcut olduğu ve bir otorite tarafından bu alanların denetim ve gözetim altında tutulması gerektiği yer almaktadır. Platformun kendi bünyesinde kamusallık ya da etik açısından bir aksaklık mevcutsa bir otoritenin doğrudan bu alanı düzenlemesi gerekmektedir. Diğer taraftan bu sorunsallara ülkeler kendi çabalarıyla çözüm geliştirebileceği gibi ulusüstü bir kurum tarafından da çözümler geliştirilebilir.

6. GİRİŞ

Teknoloji ve dijitalleşme günümüz dünyasının en önemli paradigmalarından birisi olmayı başarmıştır. Bilgi ve iletişim alanında yaşanan ilerlemeler neticesinde gün yüzüne çıkan dijitalleşme her geçen hayatın her alanında karşılık bulmaya ve insanların yaşantısını, algısını, bilgi düzeyini, kültürünü ya da sosyolojik yapısını da etkileme başlamıştır. Dahası insanoğlunun alışılagelmiş iş ve işlem tekniklerimizden gündelik yaşamı şekillendirme biçimlerimize kadar birçok alanda bu paradigmaların etkisi bulunmaktadır. Her geçen gün daha da ivmelenen bu paradigmalar eğitimden sağlığa, haberleşmeden ulaşıma kadar birçok alanda bizlere kolaylık sağlamaktadır.

Bilgiye ulaşma hızımızı artıran, işlem maliyetlerimizi düşüren, ekonomik yaşamda yeni alanlar ve yeni sektörler ortaya çıkaran ya da üretim imkânlarını artıran bu paradigmalar insanların sosyolojik ve psikolojik boyutları dikkate alındığında ya da doğru kullanım sağlanmadığında bizleri olumsuz etkileyebilmektedir. Bu olumsuzluklara sosyal becerilerin zayıflaması, teknoloji ve dijitalizme bağımlılık, dijital platformlardaki güvenlik açıkları ya da öfke ve korku gibi psikolojik etkiler örnek verilebilir. Nitekim her geçen gün artış gösteren dijitalleşmenin yakın bir geçmişi olduğu göz önüne alındığında insanoğlunun bu alandan nasıl etkilendiği net olarak bilinmemektedir. Diğer taraftan bu alanların denetim ve gözetiminde otoriteler yetersiz kalabilmekte ve sosyolojik, ahlaki ya da hukuki sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

İnsanoğlunun yaşam bulduğu her ortam insanın doğası gereği sosyolojik, kültürel, ahlaki, hukuki ve ekonomik olguları içermektedir. Son yıllarda daha sık gündeme gelen dijital platformlar içinde de bu olgular doğrudan ya da dolaylı yollarda ortaya çıkmakta, şekillenmekte ve gelişim göstermektedir. Teknolojik ilerlemeler neticesinde ivme kazanan dijital platformlardan birisi de Metaverse olarak karşımıza çıkmaktadır. Metaverse blokzinciri teknolojisi temelinde geliştirilmiş bir platform olmasına karşın bünyesindeki birtakım özellikleri onu diğer dijital platformlardan ayırmaktadır. Bu özelliklerin başında bireylerin avatar adı verilen dijital kimlikleriyle interaktif olarak etkileşim kurabilmesidir. Diğer taraftan artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) teknolojisini de bünyesine katan bu platform çağımız açısından adeta yeni bir sanal dünya oluşturmayı başarmıştır.

Metaverse, birçok bireyin eşanlı katılım sağlayabildiği ve gerçek dünyada icra edilen birçok faaliyete imkân tanıyan yeni bir yaşam formu olarak ele alınabilir. Temelinde insanın olduğu bu platform şüphesiz insanın doğası gereği ortaya çıkan sorunlara ya da kolektif ihtiyaçlara haiz olacaktır. Bu sorunların başında etik değerlerin nasıl ve kim tarafından inşa edileceği ile hangi etik değerlerin yer verileceğidir. Dijital bir platformda da olsa odağında insanın olduğu bu platformlarda oluşabilecek kolektif ihtiyaçlar nasıl karşılanacaktır. Diğer taraftan Metaverse kavramında sanallığa odaklanılırken bu platformların bir sahibinin olduğu unutulmamalıdır. Nitekim bireyler bu platformlarda kişisel bilgilerini paylaşmakta ve birçok faaliyet icra etmektedir. Dijital ortamda avatar olarak faaliyet gerçekleştirse bile geri planında bireyin bulunduğu göz önüne alındığında etik değerler kapsamında bu bireylerin hakları nasıl ve kim tarafından güvence altına alınacaktır. Sanal dünya ve gerçek yaşam arasındaki bağıntı dikkate alındığında regülasyonlar, etik değerlerin dinamik sunulması, kişisel verilerin korunması ya da diğer haklar ve ihtiyaçlar tamamen otonom karşılanabilecek değildir ve bu noktada bir kamusallık ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.

Çalışmada Metaverse platformunun bugünü ve geleceğinde ortaya çıkabilecek etik sorunlarını ve kolektif ihtiyaçları ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda Metaverse’ün teknik altyapısı ve bünyesindeki özellikler aktarılmıştır. Ardından Metaverse ve etik kavramı irdelenerek hangi etik değerlerin sunulması gerektiği ve kim tarafından icra edileceği tartışılmıştır. Diğer taraftan kolektif ihtiyaçlara kamusallık kapsamında yaklaşılmış ve kamu kesiminin bu alandaki rolü aktarılmıştır

7. ARAŞTIRMANIN AMACI

Çalışmanın temel amacı, Metaverse platformunun bugününde ve geleceğinde ortaya çıkabilecek olası etik sorunları ile kolektif (kamusal) ihtiyaçları ortaya koymaktır. Bu amaçla, platformun teknik altyapısı aktarılarak, henüz emekleme aşamasında olan bu alanda yaşanabilecek sosyolojik, kültürel ve ekonomik sorunsallara günümüz ve gelecek perspektifinde çözüm önerileri sunulması hedeflenmiştir.

 

8. YÖNTEM

Bu çalışma bir derleme makalesidir.

8.1. Araştırma Modeli

Çalışma, literatür taramasına dayalı, kavramsal ve betimsel bir analiz modelini benimsemiştir. Mevcut teknolojik gelişmeler ve teorik yaklaşımlar (etik kuramlar, kamusal mal teorileri) üzerinden bir sentez yapılmıştır.

8.2. Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu (Veri Kaynakları)

Çalışmada canlı bir örneklem grubu kullanılmamıştır. Veri kaynakları; konuyla ilgili kitaplar, hakemli dergi makaleleri, konferans bildirileri ve “voatz.com”, “cafonline.org” gibi dijital platformların web kaynaklarından oluşmaktadır.

8.3. Veri Toplama Araçları

Spesifik bir veri toplama aracı (anket, mülakat vb.) kullanılmamıştır. Veriler, nitel bir yaklaşımla literatürdeki mevcut kaynakların sistematik olarak incelenmesi yoluyla toplanmıştır.

8.4. Verilerin Analizi

Literatürden elde edilen bilgiler; teknik altyapı (blokzinciri evrimi), etik yaklaşımlar (deontolojik, teleolojik, rölativist) ve kamu ekonomisi perspektifiyle içerik analizine tabi tutularak yorumlanmıştır

9. BULGULAR

Çalışmadan elde edilen başlıca bulgular şunlardır:

  • Etik ve Kamusallık Sorunsalı: Metaverse platformunda net bir etik ve kamusallık sorunsalı mevcuttur ve bu alanların bir otorite tarafından denetlenmesi gerekmektedir.
  • Otonom Çözümlerin Yetersizliği: Blokzinciri ve akıllı sözleşmeler güvenlik ve mülkiyet aktarımı gibi konularda otonom çözümler getirebilse de, bir hakkın sadece kısmen sunulması etik (deontolojik) açıdan yeterli bulunmamaktadır.
  • Dışsallıkların Varlığı: Metaverse içinde hem erdemli (eğitim, kültür) hem de erdemsiz (uyuşturucu, pornografi, şiddet) malların tüketimi söz konusudur, bu durum da pozitif ve negatif dışsallıklara yol açarak kamu müdahalesine gerekçe oluşturmaktadır.
  • Kişisel Veri ve Güvenlik Açıkları: Sanal platformlarda avatarlar üzerinden gerçekleştirilen işlemlerde, taciz, kişisel verilerin ticari amaçlarla ihlali ve fırsat eşitsizlikleri gibi ciddi tüketici sorunları tespit edilmiştir.

10. TARTIŞMA VE SONUÇ

Bu çalışma, Metaverse teknolojisinin teknik altyapısını açıklayarak bu dijital ortamda ortaya çıkabilecek etik ve kamusal sorunları incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Metaverse’ün blokzinciri teknolojisi, artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik gibi teknolojilerle gelişen yeni bir dijital yaşam alanı oluşturduğu belirtilmektedir. İnsanların avatarlar aracılığıyla etkileşim kurabildiği bu platformlar, gerçek dünyadaki sosyal, ekonomik ve hukuki ilişkilerin benzerlerinin sanal ortamda da ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. 

Makale kapsamında yapılan değerlendirmelerde, Metaverse ortamında özellikle etik değerlerin belirlenmesi, kişisel verilerin korunması, kullanıcı güvenliği ve mülkiyet hakları gibi konuların önemli sorun alanları oluşturabileceği vurgulanmaktadır. Ayrıca platformların yalnızca teknik sistemler tarafından değil, aynı zamanda belirli kurallar ve düzenlemeler çerçevesinde yönetilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu durum, Metaverse ortamında kamusal düzenlemelere duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır. 

Çalışmada elde edilen sonuçlara göre, Metaverse platformlarında ortaya çıkabilecek etik ve kamusal sorunların çözümünde yalnızca teknolojik altyapının yeterli olmayabileceği, bu nedenle ulusal ya da uluslararası düzeyde düzenleyici kurumların rol almasının önemli olduğu belirtilmektedir. Ayrıca kullanıcı haklarının korunması, kişisel verilerin güvenliği ve platform içindeki davranışların düzenlenmesi gibi konularda yeni normların oluşturulması gerekmektedir. 

Sonuç olarak Metaverse, gelecekte birçok alanda önemli değişimlere yol açabilecek bir teknoloji olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu dijital ortamın sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için etik ilkelerin belirlenmesi, kamusal düzenlemelerin oluşturulması ve kullanıcı haklarının güvence altına alınması büyük önem taşımaktadır.

11. MAKALE İNCELEME SONUÇLARI VE ÖNERİLER

Yapılan makale incelemesi sonucunda Metaverse teknolojisinin blokzinciri, artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik teknolojilerinin birleşimiyle ortaya çıkan yeni bir dijital platform olduğu görülmektedir. Bu platform, kullanıcıların avatarlar aracılığıyla etkileşim kurabildiği ve gerçek dünyadaki birçok faaliyetin sanal ortamda gerçekleştirilebildiği bir yapı sunmaktadır. Ancak bu durum beraberinde etik, hukuki ve kamusal bazı sorunların ortaya çıkma ihtimalini de artırmaktadır. 

Makale kapsamında özellikle kişisel verilerin korunması, kullanıcı güvenliği, mülkiyet hakları ve etik değerlerin belirlenmesi gibi konuların Metaverse ortamında önemli sorun alanları oluşturabileceği vurgulanmaktadır. Ayrıca platformların yalnızca teknik altyapı ile yönetilmesinin yeterli olmayacağı, bu nedenle düzenleyici mekanizmaların ve kamusal denetimlerin gerekli olabileceği ifade edilmektedir. 

Bu doğrultuda Metaverse platformlarının sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için etik ilkelerin belirlenmesi, kullanıcı haklarının korunması ve kişisel verilerin güvenliğinin sağlanmasına yönelik düzenlemelerin yapılması önerilmektedir. Bununla birlikte ulusal ve uluslararası düzeyde düzenleyici kurumların oluşturulması ve bu platformların belirli kurallar çerçevesinde denetlenmesi önem taşımaktadır. Bu tür düzenlemeler, Metaverse ortamında ortaya çıkabilecek olası sorunların önlenmesine ve daha güvenli bir dijital ortam oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. 

Hazırlayan: Yağmur ENGİN 100222004

——————-   
Creative Commons Lisansı
Bu inceleme Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Makale lisansı hakkında ilgili yazar ya da yayıncıdan bilgi alınız.