Kategoriler
Bilişim Etiği

Bilişim ve Yazılım Lisans Türleri

  1. Giriş

  2. Yazılım Lisansı Nedir?

  3. Yazılım Lisansı Avantajları

  4. Olumsuz İmaj Sonuçları

  5. Yazılım Türleri

    1. Ücretsiz Yazılım (Freeware)

    2. Geliştirme Aşaması (Beta Yazılım)

    3. Demo Yazılım

    4. Geçici Kullanım (Trial Yazılım)

    5. Lisanslı Yazılım

  6. Lisans Türleri

    1. GNU GPL

    2. GNU LGPL

    3. GNU AFFERO

    4. MIT

    5. APACHE

    6. BSD

    7. MOZILLA PUBLIC

    8. SON KULLANICI ANLAŞMASI (EULA)

    9. CREATIVE COMMONS

  7. Copyleft Nedir?

  8. Sonuç

  9. Kaynakça

 

Giriş

Burada sizleri yazılım lisansının ne olduğundan, gerekliliklerinden, zorunlu durumlardan, olumsuz imajlardan, yazılım türlerinden ve lisans türlerinden bahsedeceğim.

 

Yazılım Lisansı Nedir?

Yazılım lisansı, telif hakkı sahibinin (yazılım üreticisinin) haklarını koruyan bir belgedir. Her bir yazılım için lisans almak şarttır; bu üreticinin telif hakkını çiğnemediğinizi, emeğinin karşılığını verdiğinizi gösterir. Telif hakkı sahibinin hakları yasalarla da korunur. Telif hakkı yasaları, insanların izin almaksızın yazılım kopyalayamayacağını açıkça beyan eder. Hiç kimse telif hakkı sahibinin izni olmadan, emeğini kopyalayıp dağıtamaz ve kullanamaz. Eğer, izinsiz olarak bir bilgisayar programını kopyalar veya yasal olmayan bir kopyasını bir başkasına tedarik ederseniz, kanunları çiğnemiş sayılırsınız.

 

Yazılım Lisansı Avantajları

  • Virüs ve hatalı ürün tehlikesine karşı etkin korunma
  • Teknik destek güvencesi
  • Doğru ve eksiksiz dokümantasyonla çalışma olanağı
  • Yazılımı hem düşük maliyetle güncelleştirme hem de bu konulardaki tüm gelişmeleri kısa sürede edinebilme olanağı

Olumsuz İmaj Sonuçları

  1. Korsan yazılım kullananlar, bu konuları takip eden basın organlarında yer alıp prestij kaybına uğrayabilirler.
  2. Firmayla iş yapan müşteriler yönünden güven eksiltici bir durum yaratır.
  3. Bazı kurumsal şirketlerin ve kamu kurumlarının ihalelerinden dışlanabilirler(TAHSİN,2020).

 

Yazılım Türleri

  • Ücretsiz Yazılım (Freeware)

Kullanım hakları tamamen açık olan ve bütün kullanıcılara ücretsiz olarak sunulan yazılım türüdür.
İnternet üzerinden  veya bilgisayar dergisi CD’lerinden yada kullanıcı grupları aracılığı ile dağıtılan hiçbir ücret talep etmeyen yazılımlardır.

 

  • Geliştirme Aşaması (Beta Yazılım)

Geliştirme aşamasında olunan yazılım türüdür. Bu yazılımların belli bir kısmı kullanıcılara sunulur ve yazılımdaki hatalar ile ilgili kullanıcılardan fikir vermeleri istenir.Yazılımlar piyasaya sürmeden önce gerçek kullanıcılar ile test edilmesi aşamasıdır.

 

  • Demo Yazılım

Bu tür yazılımlar tanıtım amacı ile kısıtlı olarak hazırlanmış yazılımlardır. Demo yazılımlarda belirlenmiş bazı özellikler kullanıcı tarafından kısıtlı olarak kullanabilmektedir.Bazı özellikleri kısıtlanmış olan yazılımlardır. Örneğin; yapılan işlemlerin çıktısının alınamaması veya bir oyunda ikinci aşamaya geçilememesi gibi. Tüm özelliklerin kullanılabilmesi için demo yazılım kullanıldıktan sonra gerçek lisanslı program satın alınmalıdır.

 

  • Geçici Kullanım (Trial Yazılım)

Belirli bir süre (15-30 gün) kullanım izni olan yazılımlardır. Verilen süre bitiminde kullanmaya devam etmek için paylaşılan yazılım satın alınmalıdır. Deneme sürümü olarak da bilinir. Ücretli antivirüs yazılımları buna güzel bir örnektir.  Geliştiricileri programları genelde bu şekilde dağıtırlar. Kullanıcı  yazılımı belli bir süre ücretsiz olarak kullanır ve ardından işine yaradıysa ücretini ödeyip kullanabilir.

 

  • Lisanslı Yazılım

Bu yazılım türü satın alınmış olunan ve satın alan kişinin kullanabileceği bir ürün çeşididir. Kullanıcı tarafından kullanım hakları satın alınmış bir kişi veya grup tarafından kullanılabilen yazılım türüdür(KALAYCI,2019).

 

Lisans Türleri

  • GNU GPL

GNU Genel Kamu Lisansı (GNU GPL ya da GPL) birçok yerde kullanılan ücretsiz yazılım lisansıdır ve özgün hali Richard Stallman tarafından GNU projesi için yazılmıştır. Bu lisansın en son sürümü (GPLv3), 29 Haziran 2007’de çıkmıştır. GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı yani LGPL ise GPL’in bazı yazılım kütüphaneleri için yazılmış sürümüdür. 

GPL lisans anlaşması, 1983 yılında Richard Stallman tarafından geliştirilmiş, çok akıllıca detaylarla bağlayıcılığı bulunan, teşvik edici, gerek kullanıcı gerekse üretici tarafa büyük olanaklar sağlayan bir lisans türüdür. GPL’in en çok üzerinde durduğu konu yazılımların kaynak kodu ile birlikte dağıtılmasının gerekliliğidir. Üretici firma yazılımını binary olarak dağıtsa bile kaynak kodunu da herkes tarafından erişilebilir bir yere bırakmak zorundadır. Kullanıcı, bu kaynak kodu alıp inceleyebilir, üzerinde istediği değişikliği yapabilir, kendi projelerinde, yazılımlarında kodun tamamını ya da bir parçasını kullanabilir. Hatta başkasının kod parçasını alıp birkaç değişiklik yapıp, satarak maddi kazanç da elde edebilir. Ama tek bir şartla, yeni üretilen program da GPL ile lisanslanmak zorundadır. 

GPL, yazılımın ücretlendirilmesi hakkında hiçbir fikir beyan etmez. GPL yazılımları ücretsiz olmak zorunda değildir. Üretici firma ya da kuruluş, yazılımını GPL ile lisanslayıp, dağıtabilir ve karşılığında da bir ücret talep edebilir. Bu madde en baştan beri sözleşme içerisinde olmasına rağmen, GPL yazılımların çok büyük bir kısmı ücretsizdir. Genel yaklaşım yazılımdan değil, kullanıcıya sunulan kurulum, eğitim, yönetim ve ek modül yazma gibi süreçlerden para kazanılması şeklindedir. Bu özelliği ile GPL pek çok lisanstan ayrılmaktadır(SARIGÜL, 2019).

 

  • GNU LGPL

Bu lisans belgesinin tam kopyasının herkes tarafından koplayalanması ve dağıtımı serbest olup, değiştirilmesi yasaktır.

GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı’nın işbu sürümü, aşağıdaki listede yer alan ek izinlerle eksiklikleri giderilerek GNU Genel Kamu Lisansı’nın 3′üncü sürümünün hüküm ve koşullarını kapsamaktadır.

0. Ek Tanımlamalar.

Burada kullanıldığı gibi “işbu lisans”, GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı’nın 3′üncü sürümünü, “GNU GKL” de GNU Genel Kamu Lisansı’nın 3′üncü sürümünü kasteder.

“Kütüphane” işbu lisansla kapsama alınmış, aşağıda tanımlandığı gibi bir uygulama veya birleştirilmiş çalışma dışındaki çalışmaları kasteder.

Bir “uygulama” kütüphane tarafından sağlanan arayüzün kullandığı her türlü çalışma olup, kütüphaneye başka türlü dayanmayan çalışmadır. Kütüphane tarafından tanımlanan bir sınıfın altsınıfını tanımlamak, kütüphane tarafından sağlanan bir arayüzü kullanma şekli olarak varsayılır.

“Birleştirilmiş çalışma”, bir uygulamanın kütüphaneyle birleşmesi ya da bağlanmasıyla ortaya çıkan çalışmadır. Birleştirilmiş çalışmayla yapılan belirli bir kütüphane sürümüne aynı zamanda “bağlanmış sürüm” adı verilir.

Birleştirilmiş çalışma için “En Küçük İlgili Kaynak”, diğer durumlardan ayrı olarak düşünüldüğünde uygulamaya dayalı olmayan ve bağlanmış sürüm olmayan birleştirilmiş çalışmanın parçaları için herhangi bir kanak kod hariç, birleştirilmiş çalışma için ilgili kaynak demektir.

Birleştirilmiş çalışma için “İlgili Uygulama Kodu”, uygulamadan yeniden birleştirilmiş çalışma elde etmek için gerekli her tür veri ve yardımcı programı içeren fakat birleştirilmiş çalışmanın sistem kütüphanelerini içermeyen, uygulama için nesne kodu ve/veya kaynak kod demektir (Özgür Yazılım Vakfı,2007).

 

  • GNU AFFERO

GNU Affero Genel Kamu Lisansı, normal GNU GPL’nin 3. sürümünün değiştirilmiş bir sürümüdür. Ek bir zorunluluğu vardır: Bir sunucuda değiştirilmiş bir program çalıştırırsanız ve diğer kullanıcıların onunla orada iletişim kurmasına izin verirseniz sunucunuzun da üstünde çalışan değiştirilmiş sürüme karşılık gelen kaynak kodu indirmelerine izin vermesi gerekir.

GNU Affero GPL’nin amacı, sunucularda sıklıkla kullanılan özgür program geliştiricilerini etkileyen bir sorunu önlemektir.Normal GNU GPL altında özgür bir program geliştirdiğinizi ve yayımladığınızı varsayalım. D geliştiricisi programı değiştirir ve yayımlarsa, GPL kendi sürümünü de GPL altında dağıtmasını ister. Böylece onun sürümünün bir kopyasını alırsanız değişikliklerinin bir kısmını veya tamamını kendi sürümünüze dâhil etmekte özgürsünüz(Özgür Yazılım Vakfı,2020).

 

  • MIT

Açık kaynak lisanslar arasından en çok karşımıza çıkan lisanslardan birisi şüphesiz MIT lisansı. MIT (mit) lisansı, 1988 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) tarafından hazırlanmış, çoğu araştırmaya göre günümüzden en sık kullanılan açık kaynak ve özgür yazılım lisansıdır. Oldukça kısadır ve çok kullanışlıdır. Bu yazımızda verdiğimiz en kısa özetiyle; “yazılımımla istediğini yap, sadece beni dava etme” demektedir ve telif feragatli (copyleft) değildir.

Açık kaynak lisanslar arasından en çok karşımıza çıkan lisanslardan birisi şüphesiz MIT lisansı. MIT (mit) lisansı, 1988 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) tarafından hazırlanmış, çoğu araştırmaya göre günümüzden en sık kullanılan açık kaynak ve özgür yazılım lisansıdır. Oldukça kısadır ve çok kullanışlıdır. Bu yazımızda verdiğimiz en kısa özetiyle; “yazılımımla istediğini yap, sadece beni dava etme” demektedir ve telif feragatli (copyleft) değildir.

özgürlisanslar.org.tr tarafından yürütülen, özgür lisansların Türkçeleştirme çalışmaları sayesinde aşağıdaki gibi Türkçeleştirilmiştir;

Hiçbir ücret talep edilmeden burada işbu yazılımın bir kopyasını ve belgelendirme dosyalarını (“Yazılım”) elde eden herkese verilen izin; kullanma, kopyalama, değiştirme, birleştirme, yayımlama, dağıtma, alt lisanslama, ve/veya yazılımın kopyalarını satma eylemleri de dahil olmak üzere ve bununla kısıtlama olmaksızın, yazılımın sınırlama olmadan ticaretini yapmak için verilmiş olup, bunları yapmaları için yazılımın sağlandığı kişilere aşağıdakileri yapmak koşuluyla sunulur:

Yukarıdaki telif hakkı bildirimi ve işbu izin bildirimi yazılımın tüm kopyalarına veya önemli parçalarına eklenmelidir.

Yazılım “HİÇBİR DEĞİŞİKLİK YAPILMADAN” esasına bağlı olarak, ticarete elverişlilik, özel bir amaca uygunluk ve ihlal olmaması da dahil ve bununla kısıtlı olmaksızın açıkça veya üstü kapalı olarak hiçbir teminat olmaksızın sunulmuştur. Hiçbir koşulda yazarlar veya telif hakkı sahipleri herhangi bir iddiaya, hasara veya diğer yükümlülüklere karşı, yazılımla veya kullanımla veya yazılımın başka bağlantılarıyla ilgili bunlardan kaynaklanan ve bunların sonucu bir sözleşme davası, haksız fiil veya diğer eylemlerden sorumlu değildir.

Lisans metnini okuduğunuz zaman anlayabileceğiniz üzere gerçekten iki parçadan kurulmuştur; ne istersen yap, beni sorumlu tutamazsın. X11 lisansı olarak da bilinen MIT lisansı, bir sonraki yazımızda detaylıca bahsedeceğim -ve ikinci en sık kullanılan – GPL lisansından daha liberal kabul edilmektedir. MIT tarafından başka lisanslar altında onlarca yazılım piyasaya sürüldüğünden, FSF ve OSI arasında bir isim tartışması yaşansa da; X11, MIT ve MIT X sıkça kullanılan isimlerindendir.

Pek tabi hangi lisansın yazılımcılar ve kullanıcıları daha iyi koruduğuna dair bitmeyen bir tartışma söz konusu.

Bir hukukçu gözünden şunu söyleyebilirim ki, özgür lisans felsefesine şahsen daha uyumlu bulduğum MIT lisansı, hukukçuların kalıp cümlelerinden olan “…..dahil olmakla birlikte bunlarla sınırlı olmaksızın….” ibaresini kullanarak, bu lisansı kullananlar için çok büyük bir hareket alanı sağlamakta. Gerçekten MIT lisansı ile korunan bir yazılım ile dilediğiniz şeyi yapıp, onu kendi ticari amaçlarınız için dahi kullanabilirsiniz(ÇOŞKUN,2014).

 

  • APACHE

Apache deyince aklıma direk özgür yazılım geliyor. Öğrencilik yıllarımdan hatırlıyorum Apacha Tomcat’i. Ön ekinde Apache bulunan bir çok yazılım, alanlarının en iyilerinden halen. Yazılım dünyasına katkıları yadsınamaz gerçekten.

Apache lisansının MIT’den bir farkı yok aslında. Sadece yazılımınızı dağıtırken kullandığınız Apache lisanslı ürünlerin lisanslarını da dağıtımınıza eklemeniz gerekiyor. Yani kısaca emeğe saygı konusu daha önemli tutulmuş bu lisansta(BARAN,2018).

 

  • BSD

Unix sisteminin ilk yıllarında, yaratıcıları AT&T Company Bell Labs, Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley ve diğer üniversitelere kaynak kodunu kullanma ve ihtiyaçlarına göre uyarlama yetkisi verdi.

1970’lerde ve 1980’lerde Berkeley sistemi işletim sistemleri araştırması için kullanıldı. AT&T ticari nedenlerle üniversiteden kullanım iznini geri çektiğinde, üniversite yaptıkları katkıları kullanarak Unix sisteminden esinlenen bir versiyonun oluşturulmasını teşvik etti. Daha sonra akademik amaçlarla dağıtımına izin vermek ve bir süre sonra kopyalanması, dağıtımı veya değiştirilmesi ile ilgili minimum kısıtlamaları azalttı(BAĞCI,2020).

 

  • MOZILLA PUBLIC

Mozilla Kamu Lisansı (kısaca MPL), açık kaynak koda dayanan bir özgür yazılım lisans modelidir. 1.0 sürümü Netscape’de hukukçu olarak çalışan Mitchell Baker tarafından 1998’de yazıldı. Daha güçlü bir özgür yazılım vurgusuna sahip olan güncel 1.1 sürümüyse Mozilla Vakfı hukukçularınca kaleme alındı.

MPL, Özgür Yazılım Vakfı (FSF) tarafından özgür bir sözleşme olarak kabul edilse de telif feragatı yanı zayıf bir lisans modeli olarak algılanmalıdır. MPL prensip olarak, BSD lisansının olanaklarıyla GNU Genel Kamu Lisansı’nı bir araya getirmeye çalışır.

Mozilla, açık kaynak kodlu / ücretsiz bir yazılım lisansı olan Mozilla Public License (“MPL”) ‘ nin sorumlusudur .

Lisansın geçerli sürümü MPL 2.0’dır. MPL 2.0 altında lisanslanan kodu kullanmak veya dağıtmak için sözleşmeyi dikkate alınız(MOZILLA,2009).

 

  • SON KULLANICI ANLAŞMASI(EULA)

EULA veya İngilizce açılımıyla End-User License Agreement (Son Kullanıcı Lisans Anlaşması) kullanıcının haklarını koruyan sıradan, bürokratik bir söz-leşmeymiş gibi görünebilir. Aslında temel olarak EULA, kullanacağınız yazılımla ilgili gerekli yasal zorunlulukların hatırlatıldığı bir metindir. EULA genellikle yazılımı kurmadan önce önünüze getirilir ve kabul ettiğinizi belirtmek için metnin altındaki küçük bir kutuyu işaretlemeniz istenir. Yasalar karşısında bu, bir kâğıdın altına imza atmanızla eşdeğerdir çünkü o “kabul ediyorum” yazan küçük kutucuğu işaretlemeden yazılımın kurulmasına izin verilmez. Çoğu zaman da metni okuduğunuzu garantilemek için o uzun metni fare ile tutarak başından sonuna kadar indirmeniz gerekir ki ancak o işlemden sonra metni okuduğunuzu ve şartları kabul ettiğinizi yazan küçük kutucuğa ulaşabilirsiniz. Ancak genel olarak EULA, bürokratik bir zorunlulukmuş gibi görünse de, aslında yazılım şirketinin haklarını koruyan maddelerle doludur ve bir gün yazılım şirketini mahkemeye vermeniz halinde imzaladığınız bu uzun dokümandaki şartlar karşınıza konulup, bir hak talep edemeyeceğiniz hatırlatılır.(ŞANCI,2008).

 

  • CREATİVE COMMONS

Creative Commons kâr amacı gütmeyen bir organizasyondur. ¨ Açık lisanslar topluluğudur. ¨ Bir eserin internet ortamındaki kullanım koşullarının eser sahibi tarafından belirlemesini sağlar. ¨ Bilimsel, kültürel ya da sanatsal yaratıcı çalışmaların internet ortamında paylaşımını mümkün kılar(HOLT,2017).

Resim 1

Yukarıdaki resimde lisans türleri sınırsızdan en sınırlıya doğru sıralanmıştır. Bu lisans türlerinin her birini tek tek ele alalım.

 

Atıf
CC BY

Resim 2

Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eserinizi dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir. Bu sunulan en kullanışlı lisanstır. Bu lisans eserin mümkün olduğu kadar çok kullanılması ve yayılması için önerilir.

 

Atıf – Aynı Lisansla Paylaş
CC BY-SA

Resim 3

Bu lisans eseri kullanan kişilere kendi eserlerini de aynı lisanla lisansladıkları sürece, karıştırma, ince ayar yapma ve üzerinde çalışma hakkı verir. Bu lisans genelikle “copyleft”ten bağımsız ve açık erişim yazılım lisansları ile karşılaştırılır. Wikipedia bu lisansı kullanmaktadır ve Wikipedia gibi içeriklerden ya da benzerlerinden yararlanan eserler için önerilmektedir.

 

Alıntı – Türetilemez
CC BY-ND

Resim 4

Bu lisans, size atıf yapıldığı sürece, eserin değiştirilmeden ticari ya da gayri-ticari dağıtım hakkını verir.

 

Atıf-Ticari Olmayan
CC BY-NC

Resim 5

Bu lisans, diğerlerinin ticari olmayan amaçla eserinizi karıştırarak farklı bir sürümünü oluşturmasına, ince ayar yaparak geliştirmesine ya da eserinizin üzerine inşa ederek kendi eserlerini oluşturmasına izin verir. Onların yeni eserleri gayri-ticari olmak ve size de atıfta bulunmak zorunda olmasına rağmen, onlar ortaya çıkan türetilmiş eserlerini aynı şartlar ile lisanslamak zorunda değildir.

Ben yazılarımda ve paylaşımlarında bu lisans türünü tercih ediyorum.

 

Atıf – Ticari Olmayan – Aynı Lisansla Paylaş
CC BY-NC-SA

Resim 6

Bu lisans diğerlerinin ticari olmayan amaçla eserinizi karıştırarak, ince ayar yaparak ya da geliştirerek kendi eserlerinde kullanmasına izin verir ve kullanılan eserin orijinal lisansının aynısı ile yeni ürünü lisanslamalıdır.

 

Atıf – Ticari Olmayan – Türetilemez
CC BY-NC-ND

Resim 7

Bu lisans 6 lisans içinde en sınırlayıcı olandır. Eseriniz size alıntı vererek indirilebilir ya da paylaşılabilir ancak değiştirilemez ve ticari amaçla kullanılamaz.

 

 

Yukarıdaki 6 lisans dışında bir de “Tüm hakları tanınmıştır” anlamında Creative Commons Zero-CC0 (Kamu Malı Atfetme) işareti mevcuttur.

Hiçbir Hakkı Saklı Değildir.

Kamu Malı Atfetme
CC0

Resim 8

Bu lisans ile eserini ilişkilendiren kişi, eserini Kamu Malı olarak adar, tüm ilgili ve komşu haklar dâhil olmak üzere, telif haklarından kanunların izin verdiği sınırlarda dünya çapında feragat eder.

CC0’la paylaşılan bir eseri hiçbir izin almadan ticari amaçlar da dahi olmak üzere kopyalayabilir, düzenleyebilir, dağıtabilir ya da kullanabilirsiniz.

Özetle; Ticari kullanım için dahi ücretsizdir, atıfta bulunulmasına da gerek yoktur(SARIGÜL,2019).

 

Copyleft Nedir?

Copyleft, bir programın (veya başka bir çalışmanın) özgür yazılım haline getirilmesi, programın tüm değiştirilmiş ve geliştirilmiş sürümlerinin de özgür yazılım olması için genel bir yöntemdir.

Bir programı özgür hale getirmenin en basit yolu, telif hakkını kaldırıp programı kamu malı haline getirmektir. Bu istekleri bu yöndeyse insanların programı ve iyileştirmeleri paylaşmalarını sağlar. Ancak bu durum ayrıca işbirliği yapmayan insanların programı özel mülk yazılıma dönüştürmesine de neden olur. Bu insanlar, çok sayıda ya da az sayıda değişiklik yapar ve programı özel mülk bir ürün olarak dağıtırlar. Programı bu değiştirilmiş biçimde alan insanlar, özgün yazarın onlara sağladığı özgürlüğe sahip olamazlar; aradaki insanlar bu özgürlüğü yoketmiştir(Kalaycı, Özşar, Sarıfakıoğlu, Çapkan ve Gözükeleş,2019).

 

Sonuç

Şimdiye kadar anlattığım lisansların ve  yazılımların dışında her birinin farklı versiyonları mecvuttur. Her yeni versiyonda tekrar lisanlama yapılmaktadır. Çünkü her yeni versiyonda farklı maddeler eklenebilir, çıkarılabilir veya var olan maddeler düzenlenebilir. Burada önemli olan yazılımlarımızda lisanslama yaparken lisans sözleşme detaylarını dikkate alarak kullanmaktır. Lütfen lisanslamaya gereken önemi verelim. Unutmayalım ki lisans, ürettiğimiz yazılım üzerinden maddi veya manevi kazanç sağlamaya çalışan kişi, kurum ya da kuruluşlardan, hakkımızı ve emeğimizi bizim için koruyan bir belgedir. 

 

Kaynakça

BAĞCI, T. (2020). BSD nedir? , 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://www.sysnettechsolutions.com/bsd-nedir/ adresinden alındı.

BARAN, M.(2018).Yazılım Lisans Tipleri (MIT, Apache, GNU). 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://medium.com/@mehmet.baran/yaz%C4%B1l%C4%B1m-lisans-tipleri-mit-apache-gnu-1397af4d1fbb adresinden alındı.

ÇOŞKUN,Y.C.(2014).MIT Lisansı Nedir?(Açık Kaynak Yazılımlar Serisi), 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://startuphukuku.com/mit-lisansi-nedir/ adresinden alındı.

HOLT, İ. (2017). Creative Commos Açık Lisansları, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://www.slideshare.net/ilkayholt/creative-commons-ak-lisanslar adresinden alındı.

KALAYCI, A.İ.(2019). Afiş-Lisans Türleri, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://bilisim7.blogspot.com/2019/03/afis-lisans-turleri.html#top adresinden alındı.

Kalaycı, T.E., Özşar, Ç., Sarıfakıoğlu, B., Çapkan, S., Gözükeleş, İ.(2019). Copyleft Nedir?, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://www.gnu.org/licenses/copyleft.html adresinden alındı.

Mozilla Corporation’s.(2009). Mozilla Public Licence, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://www.mozilla.org/en-US/MPL/ adresinden alındı.

Özgür Yazılım Vakfı.(2007).GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://www.gnu.org/licenses/lgpl-3.0.html  adresinden alındı.

Özgür Yazılım Vakfı.(2020).Neden GNU Affero, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, https://www.gnu.org/licenses/why-affero-gpl.tr.html adresinden alındı.

Photo by Pixabay on Pexels

SARIGÜL, K. (2019). GNU Genel Kamu Lisansı nedir? , 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, http://www.kerimsarigul.com/a%C3%A7%C4%B1k-kaynak-kod/gnu-genel-kamu-lisans%C4%B1-nedir adresinden alındı.

SARIGÜL,K.(2019).ULUSLAR ARASI LİSANS TÜRLERİ VE ÖZELLİKLERİ,10 HAZİRAN 2020 tarihinde, http://www.kerimsarigul.com/program-uygulama-site/uluslararasi-lisans-t%C3%BCrleri-ve-%C3%B6zellikleri   adresinden alındı.

SARIGÜL,K.(2019). 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, http://www.kerimsarigul.com/program-uygulama-site/uluslararasi-lisans-t%C3%BCrleri-ve-%C3%B6zellikleri adresinden resim 1,2,3,4,5,6,7,8 alındı.

ŞANCI, C.(2008). Eula Nedir? Bize Ne Kazandırır?, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, http://ust-karakter.blogspot.com/2008/04/eula-nedir-bize-ne-kazandirir.html adresinden alındı.

TAHSİN, H.(2020) Yazılım Lisansı Nedir? Neden gereklidir?, 10 HAZİRAN 2020 tarihinde, http://www.sisbim.com/urun-gruplarimiz/yazilim-lisansi-nedir-neden-gereklidir adresinden alındı.

 

 


Bu eser Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

 

 

Kategoriler
Bilişim Etiği

Bilişim ve Yazılım Lisans Türleri

İÇİNDEKİLER

  1. Giriş
  2. Yazılım Lisansı Nedir?
    • Yazılımlı Lisans Kullanmanın Avantajları Nelerdir?
    • Korsan Yazılım Kullanmanın Sonuçları
  1. Açık Kaynak Yazılım Lisans Türleri Ve Farkları
    • GNU AGPLv3
    • GNU GPLv3
    • GNU LGPLv3
    • MIT License
    • Apache License 2.0
    • Mozilla Public License 2.0
  1. Creative Commons Lisansı
    • CC Lisans Türleri Ve İşaretleri
  1. Sonuç
  2. Kaynakça

 

GİRİŞ

Öncelikle size yazılım lisansı ile ilgili kısa bir bilgilendirme yapacağız sonra ise  asıl konumuz olan yazılım lisans türlerinden bahsedeceğiz.Bunlar;

GNU(Genel Kamu Lisansı) lisansları,MIT lisansı,Apache Lisansı,Mozilla Kamu Lisansı ve tabiki en çok kullanılan, karşımıza çıkan Creative Commons lisansından bahsedeceğiz.

YAZILIM LİSANSI NEDİR?

Yazılım lisansı, telif hakkı sahibinin (yazılım üreticisinin) haklarını koruyan bir belgedir. Her bir yazılım için lisans almak şarttır; bu üreticinin telif hakkını çiğnemediğinizi, emeğinin karşılığını verdiğinizi gösterir. Telif hakkı sahibinin hakları yasalarla da korunur. Telif hakkı yasaları, insanların izin almaksızın yazılım kopyalayamayacağını açıkça beyan eder. Hiç kimse telif hakkı sahibinin izni olmadan, emeğini kopyalayıp dağıtamaz ve kullanamaz. Eğer, izinsiz olarak bir bilgisayar programını kopyalar veya yasal olmayan bir kopyasını bir başkasına tedarik ederseniz, kanunları çiğnemiş sayılırsınız.(TAHSİN,H.(2020))

Lisanslı Yazılım Kullanmanın Avantajları Nelerdir?

Firma yönünden lisanslı yazılım kullanmanın avantajları

  • Virüs ve hatalı ürün tehlikesine karşı etkin korunma
  • Teknik destek güvencesi
  • Doğru ve eksiksiz dokümantasyonla çalışma olanağı
  • Yazılımı hem düşük maliyetle güncelleştirme hem de bu konulardaki tüm gelişmeleri kısa sürede edinebilme olanağı.(TAHSİN,H.(2020))

Firmanızda korsan  yazılım kullanmanın  doğuracağı sonuçlar;

Cezai sonuçlar:

  1. 4 seneye kadar, paraya çevrilmeksizin hapis
  2. Eksik her bir lisans başına 10-150 bin TL para cezası
  3. 3 seneye kadar meslek veya ticaretten men
  4. Söz konusu araçlara ve bilgisayarlara el konulması(TAHSİN,H.(2020))

Olumsuz imaj sonuçları:

  1. Korsan yazılım kullananlar, bu konuları takip eden basın organlarında yer alıp prestij kaybına uğrayabilirler.
  2. Firmayla iş yapan müşteriler yönünden güven eksiltici bir durum yaratır.
  3. Bazı kurumsal şirketlerin ve kamu kurumlarının ihalelerinden dışlanabilirler.(TAHSİN,H.(2020))

 

AÇIK KAYNAK YAZILIM LİSANS TÜRLERİ VE FARKLARI

GNU AGPLv3

  • İzin Verilenler
    • Ticari Kullanım
    • Dağıtma
    • Değiştirme
    • Özel Kullanım
    • Patent Kullanımı:Bu lisans katkıda bulunanlara patent alma hakkı verir.
  • Şartlar
    • Kullandığınız yazılımı açık kaynaklı yapmak zorundasınız.
    • Lisansın bir kopyasını kullanacağınız yerde bulundurmalısınız.
    • Yazılım kullanılarak bir ağ servisi oluşturulursa da ilgili ağ servisini sağlayan yazılım açık kaynaklı olmalıdır.
    • Yeni yazılım aynı lisansla veya uyumlu lisansla lisanslanmalıdır.
    • Yazılımdaki değişiklikleri belirtmek zorundasınız.
  • Sınırlamalar
    • Yazılımın kullanılmasından dolayı ortaya çıkabilecek sorunlardan yazar sorumlu tutulamaz.(UNAL,M.O.(2016))

GNU GPLv3

  • İzin Verilenler
    • Ticari Kullanım
    • Dağıtma
    • Değiştirme
    • Özel Kullanım
    • Patent Kullanımı:Bu lisans katkıda bulunanlara patent alma hakkı verir.

 

  • Şartlar
    • Kullandığınız yazılımı açık kaynaklı yapmak zorundasınız.
    • Lisansın bir kopyasını kullanacağınız yerde bulundurmalısınız.
    • Yeni yazılım aynı lisansla veya uyumlu lisansla lisanslanmalıdır.
    • Yazılımdaki değişiklikleri belirtmek zorundasınız.
  • Sınırlamalar
    • Yazılımın kullanılmasından dolayı ortaya çıkabilecek sorunlardan yazar sorumlu tutulamaz.(UNAL,M.O.(2016))

 

GNU LGPLv3

  • İzin Verilenler
    • Ticari Kullanım
    • Dağıtma
    • Değiştirme
    • Özel Kullanım
    • Patent Kullanımı:Bu lisans katkıda bulunanlara patent alma hakkı verir.
  • Şartlar
    • Kullandığınız yazılımı açık kaynaklı yapmak zorundasınız.
    • Lisansın bir kopyasını kullanacağınız yerde bulundurmalısınız.
    • Yeni yazılım aynı lisansla veya uyumlu lisansla lisanslanmalıdır.
    • Yazılımdaki değişiklikleri belirtmek zorundasınız.
  • Sınırlamalar
    • Yazılımın kullanılmasından dolayı ortaya çıkabilecek sorunlardan yazar sorumlu tutulamaz.(UNAL,M.O.(2016))

MIT License

  • İzin Verilenler
    • Ticari Kullanım
    • Dağıtma
    • Değiştirme
    • Özel Kullanım
  • Şartlar
    • Lisansın bir kopyasını kullanacağınız yerde bulundurmalısınız.
  • Sınırlamalar
    • Yazılımın kullanılmasından dolayı ortaya çıkabilecek sorunlardan yazar sorumlu tutulamaz.(UNAL,M.O.(2016))

Apache License 2.0

  • İzin Verilenler
    • Ticari Kullanım
    • Dağıtma
    • Değiştirme
    • Özel Kullanım
    • Patent Kullanımı:Bu lisans katkıda bulunanlara patent alma hakkı verir.
  • Şartlar
    • Lisansın bir kopyasını kullanacağınız yerde bulundurmalısınız.
    • Yazılımdaki değişiklikleri belirtmek zorundasınız.
  • Sınırlamalar
    • Yazılımın kullanılmasından dolayı ortaya çıkabilecek sorunlardan yazar sorumlu tutulamaz.
    • Marka hakları (this license explicitly states that it does not grant you trademark rights,even though licenses without such a statement probably do not grant you any implicit trademark rights.)(UNAL,M.O.(2016))

 Mozilla Public License 2.0

  • İzin Verilenler
    • Ticari Kullanım
    • Dağıtma
    • Değiştirme
    • Özel Kullanım
    • Patent Kullanımı:Bu lisans katkıda bulunanlara patent alma hakkı verir.
  • Şartlar
    • Lisansın bir kopyasını kullanacağınız yerde bulundurmalısınız.
    • Yazılımdaki değişiklikleri belirtmek zorundasınız.
    • Yeni yazılım aynı lisansla veya uyumlu lisansla lisanslanmalıdır.
  • Sınırlamalar
    • Yazılımın kullanılmasından dolayı ortaya çıkabilecek sorunlardan yazar sorumlu tutulamaz.
    • Marka Hakları(this license explicitly states that it does not grant you trademark rights,even though licenses without such a statement probably do not grant you any implicit trademark rights.)(UNAL,M.O.(2016))

 

CREATİVE COMMONS LİSANSI

Creative Commons kâr amacı gütmeyen bir organizasyondur. ¨ Açık lisanslar topluluğudur. ¨ Bir eserin internet ortamındaki kullanım koşullarının eser sahibi tarafından belirlemesini sağlar. ¨ Bilimsel, kültürel ya da sanatsal yaratıcı çalışmaların internet ortamında paylaşımını mümkün kılar.(HOLT,İ.(2017))

LİSANS TÜRLERİ VE İŞARETLERİ

Resim 1

Yukarıdaki resimde lisans türleri sınırsızdan en sınırlıya doğru sıralanmıştır. Bu lisans türlerinin her birini tek tek ele alalım.(SARIGUL,K.(2019)

Atıf
CC BY

resim 2

Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eserinizi dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir. Bu sunulan en kullanışlı lisanstır. Bu lisans eserin mümkün olduğu kadar çok kullanılması ve yayılması için önerilir.

 

Attribution-ShareAlike
CC BY-SA

resim 3

Bu lisans eseri kullanan kişilere kendi eserlerini de aynı lisanla lisansladıkları sürece, karıştırma, ince ayar yapma ve üzerinde çalışma hakkı verir. Bu lisans genelikle “copyleft”ten bağımsız ve açık erişim yazılım lisansları ile karşılaştırılır. Wikipedia bu lisansı kullanmaktadır ve Wikipedia gibi içeriklerden ya da benzerlerinden yararlanan eserler için önerilmektedir.

Atıf-NoDerivs
CC BY-ND

resim 4

Bu lisans, size atıf yapıldığı sürece, eserin değiştirilmeden ticari ya da gayri-ticari dağıtım hakkını verir.

 

Atıf-Ticari Olmayan
CC BY-NC

resim 5

Bu lisans, diğerlerinin ticari olmayan amaçla eserinizi karıştırarak farklı bir sürümünü oluşturmasına, ince ayar yaparak geliştirmesine ya da eserinizin üzerine inşa ederek kendi eserlerini oluşturmasına izin verir. Onların yeni eserleri gayri-ticari olmak ve size de atıfta bulunmak zorunda olmasına rağmen, onlar ortaya çıkan türetilmiş eserlerini aynı şartlar ile lisanslamak zorunda değildir.

Ben yazılarımda ve paylaşımlarında bu lisans türünü tercih ediyorum.

 

Atıf-Ticari Olmayan-ShareAlike
CC BY-NC-SA

resim 6

Bu lisans diğerlerinin ticari olmayan amaçla eserinizi karıştırarak, ince ayar yaparak ya da geliştirerek kendi eserlerinde kullanmasına izin verir ve kullanılan eserin orijinal lisansının aynısı ile yeni ürünü lisanslamalıdır.

 

Atıf-Ticari Olmayan-NoDerivs
CC BY-NC-ND

resim 7

Bu lisans 6 lisans içinde en sınırlayıcı olandır. Eseriniz size alıntı vererek indirilebilir ya da paylaşılabilir ancak değiştirilemez ve ticari amaçla kullanılamaz.

 

SONUÇ

Lisans türleri biraz karışık da olsa genel olarak inceledik.Lisans türlerinin şartlarını,sınırlılıklarını,yazılımı kullanırken izin verilen kullanım şekillerini öğrenilmesine yardımcı olduk.

KAYNAKÇA

  1. TAHSİN, H.(2020) ,http://www.sisbim.com/urun-gruplarimiz/yazilim-lisansi-nedir-neden-gereklidir adresinden alındı.
  2. ÜNAL,M.O.(2016)https://mozanunal.com/2016/09/ack-kaynak-yazlm-lisans-turleri-ve/ adresinden alındı.
  3. SARIGUL,K.(2019) http://www.kerimsarigul.com/program-uygulama-site/uluslararasi-lisans-t%C3%BCrleri-ve-%C3%B6zellikleri   adresinden cc lisans türleri alındı.
  4. Sarıgul,K(2019) http://www.kerimsarigul.com/program-uygulama-site/uluslararasi-lisans-t%C3%BCrleri-ve-%C3%B6zellikleri adresinden resim 1,2,3,4,5,6,7 alındı.
  1. HOLT,İ.(2017) https://www.slideshare.net/ilkayholt/creative-commons-ak-lisanslar
  2. Öne çıkan görsel:Photo by Christopher Gower on Unsplash

 


Bu eser Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.