İÇİNDEKİLER

 

  • Giriş
  • Eğitim Nedir ?
  • Etik Nedir ?
  • Eğitimde Etik Nedir ?
  • Eğitim ile Etik Arasındaki İlişki Nasıl Olmalıdır ?
      1.  Eğitimin insanlığın bugününü ve geleceğini etkilemesi
        1.  Fırsat Eşitliği
      2. Eğitimin insan davranışını değiştirme amacı gütmesi
      3. Eğitim-öğretim sürecinde insan davranışını değiştirmek amacı ile çeşitli yöntemler kullanılması
      4. Eğitim programının içeriğine nasıl karar verildiği
      5. Eğitim öğretimin değerlendirme boyutu
  • Amerikan Ulusal Eğitim Derneği Eğitim Profesyonelleri Eğitim Kodları

                           İlke 1 : Öğreniciye Bağlılık

                           İlke 2 : Mesleğe Bağlılık

  • Sonuç
  • Kaynakça

 

GİRİŞ

Bu makalede etiğin ne olduğunu, eğitimin ne olduğunu, eğitimde etik kuralların nasıl uygulanması gerektiğini ve eğitim ile etik arasındaki ilişkinin nasıl olması gerektiğinden bahsedeceğiz.

 

EĞİTİM NEDİR?

Eğitim bir doğumdan başlayarak ölüme kadar süren bir süreçtir.

Kişinin davranış örüntülerini değiştirme sürecidir (Tyler).

İnsan davranışlarında bilgi, beceri, anlayış, ilgi, tavır, karakter ve önemli sayılan kişilik nitelikleri yönünden belli değişmeler sağlamak amacıyla yürütülen düzenli bir etkileşimdir (Yıldırım).

Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir (Ertürk).

Eğitim insanı doğumdan ölüme kadar etkileyen ve belirli hedefler kazandırmayı amaçlayan bir süreçtir (Aydın, 2006).

ETİK NEDİR?

Etik sözcüğü, Yunanca “karakter” anlamına gelen “ethos” sözcüğünden türetilmiştir .Etik: İnsanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları, doğru-yanlış ya da iyi kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe disiplinidir (İnal,1996).

Etik her şeyden önce istenilecek bir yaşamın araştırılması ve anlaşılmasıdır. Daha geniş bir bakış açısı ile, bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması; neyin yapılacağı ya da yapılamayacağının; neyin isteneceği ya da istenmeyeceğinin; neye sahip olunacağı ya da olunmayacağının bilinmesidir (Solomon-Hanson)

Karakütük (2002)’e, Aydın (2003)’a ve Aypay (2009)’a göre “etik”, bir dizi kural ve ilke ya da bir küme insan ya da toplumca kabul edilmiş bir dizi davranış ve ahlaki ilkeler kümesi anlamına gelmektedir. Daha geniş bakış açısı ile etik bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması, neyin yapılacağı veya yapılamayacağının, neyin isteneceğinin veya istenemeyeceğinin, neye sahip olunacağı ya da olunamayacağının bilinmesidir. Etik genel olarak, neyin doğru neyin yanlış olduğunu ayırmaya yarayan davranış kurallarıdır (ERDEM, 2011).

 

Etik ise insanın ‘’Ne yapmalıyım?’’, ‘’Nasıl yaşamalıyım?’’ sorularına vermeye çalıştığı cevap ve doğru ile yanlışı ayırt edebilme yeterliliğidir.

Etik kavramının eğitimde önemli bir yeri olasının başlıca sebebi; eğitimin kendisinin bireyler üzerinde kalıcı ve istendik yönde davranış değişikliği yaratmak istemesidir.

Bu anlamda etik ile eğitimin ilişkisini Sokrates ‘’ kendini tanı’’ sözü ile ifade etmektedir (Aydın, 2006).

 

EĞİTİMDE ETİK NEDİR?

Eğitim etkinliklerinde temel olarak dört temel boyut üzerinde durulmaktadır. Bunlar amaç, kapsam, yöntem ve değerlendirmedir. Eğitim etik açıdan da ele alındığında bu dört temel boyut üzerinde durulmalıdır ve bu boyutlara göre dört temel başlık içerisinde incelemede bulunulabilir.

EĞİTİM İLE ETİK ARASINDAKİ İLİŞKİ NASIL OLMALIDIR?

1) Eğitimin insanlığın bugününü ve geleceğini etkilemesi

Bireylerin erişebildikleri eğitimin olanakları hem kendilerini hem de yaşadıkları toplumu etkilemektedir. Bu eğitimin bireylere sunulma şekli beraberinde etik tartışmaları da getirmektedir ve burada fırsat eşitliği kavramı karşımıza çıkmaktadır.

Eğitimde fırsat eşitliği ise; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde “Her bireyin eğitim görme hakkı vardır” olarak belirtilmiştir. Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesi, Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi de eğitim hakkını güvence altına alır (Ayhan AYDIN).

Aynı zamanda eğitim ile bireyin ve toplumun bugününü ve yarınını belirlemekte büyük rol oynadığı için de nitelikli bir eğitimin önemi burada da karşımıza çıkmaktadır. Bu yüzden eğitimin maliyetini ödeyemeyen bireylerin var olması toplumu doğrudan etkilediği için ortak bir sorun haline gelmektedir.

 

2) Eğitimin insan davranışını değiştirme amacı gütmesi

Eğitim tanımı gereği bireylere istendik davranışlar kazandırma sürecindeki istendik boyutunu ele alalım ve etik açıdan sorgulamaya başlayalım. Buradaki istendik kelimesi ne anlam ifade etmektedir? Neye göre istendik? Kime göre istendik? Bu sorulara ortak bir cevap alınması için toplumların hedef ve görüş birliklerinin olması gerekmektedir. Ancak bu birlik olmadığında karşımıza fikir çatışmaları çıkarak bazı sorunlara yol açmaktadır.

 

 

3) Eğitim-öğretim sürecinde insan davranışını değiştirmek amacı ile çeşitli yöntemler kullanılması

Eğitimcilerin öğretim yöntemlerine ilişkin bilgi ve yaklaşımları ile öğrencilerin öğrenme yöntem yönleri de belirlenmektedir.

Örneğin idealist bir öğretmenin kullandığı yöntem Sokratik diyalog yöntemi olacaktır. Bu yöntemin öğretmenin sorular sorarak, öğrenicinin o an zihnindeki gizli düşünceleri uyararak bilgi edinmesini sağlamak biçiminde gerçekleşmektedir.  Realist bir yaklaşımla öğretim yapan öğretmen, öğrencilere doğal olguları açıklamak için sınıf içi uygulama/ispat yöntemini geliştirmelidir (Gutek GL, 2014).

Günümüz okullarına baktığımızda bazı sorunlar görmekteyiz ve bu sorunları ancak etik açıdan uygun olanları uygulayarak ortadan kaldırabiliriz.

4) Eğitim programının içeriğine nasıl karar verildiği

Toplumda farklı bakış açılarına sahip inşaların eğitimde beklentileri farklılaşmaktadır. Ancak tek ortak oldukları nokta ailelerin değerleri ile çatışmamasıdır. Burada etik tartışma başlamaktadır. Uygarlığın kalıcılığının sağlanması, genç kuşaklara kanıtlanmış doğruların ve değerlerin aktarılmasını gerektirir

Eğitim programının temeli, çocuk ve gençlere, gerçekliğin yetişkinler açısından görünüşünü göstererek bilinçlendirmek ve düşündürmektir (Gutek GL, 2014).

İşte bu noktada eğitim programının içeriği ve beklenen sonuçları eğitim atiği açısından son derece önemlidir. Bu aşamada sorulması gereken en önemli soru ise ‘’ Ya öğretilmeyenler ?’’ sorusudur (Aydın, 2006).

5) Eğitim öğretimin değerlendirme boyutu

Eğitimcilerin öğrencilerin değerlendirme süreçlerinde doğru ve yansız olmaları beklenmektedir ve  aynı zamanda etik değerler ve yaklaşımları da içermesi önemlidir.

Eğitim sisteminde ‘’ Kazananlar ve kaybedenler değil, yetenekli olduğu alanlarda hep kazananlar yaratılmalıdır.’’ (Aydın, 2006)

AMERİKAN ULUSAL EĞİTİM DERNEĞİ EĞİTİM PROFESYONELLERİ EĞİTİM KODLARI

Amerikan Ulusal Eğitim Derneği tarafından 1975 yılında kabul edilen Eğitim Profesyonellerinin Etik Kodları aşağıda verilmiştir.

İLKE 1: Öğrenciye Bağlılık

1) Öğrenciyi öğrenme sürecindeki bağımsız eylemlerden makul olmayan gereçlerle alıkoymazlar.

2) Makul olmayan gereçlerle, farklı bakış açılarına sahip öğrencilerin görüşme taleplerini geri çevirmezler.

3) Öğrencinin gelişmesiyle ilgili materyali gizleyemez ya da çarpıtamazlar.

4) Öğrencileri öğrenim sağlık ya da güvenliklerine zarar verebilecek koşullardan koruyacaklardır.

5) Öğrenciyi kasıtlı olarak mahcup edecek ya da küçük düşürecek davranışlara maruz bırakamazlar.

6) Öğrencilere ırk, dil, din, renk, milliyet, medeni durum, politik ya da dinsel inançlar, toplumsal ya da kültürel kimlik veya cinsiyete dayalı ayrımcılık yapmayacakları gibi, bu nedenlerle;

  1. Hiçbir öğrencinin herhangi bir programa katılmasını engelleyemezler
  2. Hiçbir öğrencinin yararlarına engel olamazlar
  3. Hiçbir öğrenciye avantaj sağlayamazlar

7) Kişisel çıkarları için öğrencilere profesyonel ilişkilerini kullanamazlar.

8) Öğrencilere ilişkin gizli bilgileri yasal gereklilikler olmadıkça ya da profesyonel hizmetlerce  gerekmedikçe açıklayamazlar

İLKE 2: Mesleğe Bağlılık

1) Mesleki pozisyonlarda başvurularda kasıtlı olarak yanıltıcı açıklamalarda bulunmazlar ve yeterlilikleri ya da nitelikleri ile ilgili dokümanlarda sahtecilik yapmazlar.

2) Mesleki nitelikleri ile ilgili yanlış bildirimlerde bulunamazlar.

3) Karakteri, eğitimi ya da diğer bakımlardan saygı duyulmayan ve niteliksiz oalrak bilinen kişilerin mesleğe girmesine yardım edemezler.

4)Belli bir pozisyon için başvuruda bulunan birisinin mesleki yeterliliği için bile bile açıklama yapamazlar.

5) Eğitimci olmayan bir kişinin yetkisiz bir biçimde öğretim yapmasına yardım edemezler.

6) Yasal ya da mesleki zorunluluklar dışında meslektaşları ile ilgili olarak meslek içinde ulaştığı gizli bilgileri açıklayamazlar.

7) Bir meslektaşı hakkında yanlış ya da kötü niyetli açıklamalar yapamazlar.

8) Mesleki etkinlikler nedeniyle bir öğrenci hakkında edindiği gizli bilgileri, yasal ve mesleki zorunluluklar dışında başkalarına açıklayamazlar.

SONUÇ

Eğitim öğretim işinin aynı zamanda bir etik boyutu olduğunu, doğru etik değerlendirmelerin yapılabilmesinin kuramsal bir temel ve analitik bir yaklaşım gerektirdiği gerçeğinden yola çıkarak tüm eğitimcilerin hizmet öncesinde iyi bir etik eğitiminden geçmesi gerekmektedir (Aydın, 2006)

Kaynakça

  • Aydın, P. D. (2006). Eğitimde Etik. Pegem A Yayıncılık.
  • yücel, D. M. (2014, Mayıs 23). DMY FELSEFE. DMY FELSEFE: https://www.dmy.info/egitim-nedir/ adresinden alındı

  • Ayhan AYDIN, E. A. (tarih yok). Eğitimde Fırsat ve Olanak Eşitliği. 19. Eğitim Bilimleri Kurultayı. Pegemnet.

  • ERDEM, A. R. (2011). Bilim İnsanı Yetiştirmede Etik Eğitimi*. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi.

  • Gutek, G. L. (2014). EĞİTİMDE FELSEFİ VE İDEOLOJİK YAKLAŞIMLAR. ÜTOPYA KİTABEVİ.

  • YILMAZ, N. (tarih yok). YEREL BASININ ETİK SORUNLARI. İLETİŞİM FAKÜLTESİ DERGİSİ.

  • -Photo by Mia Baker on Unsplash

Creative Commons Lisansı
Bu eser  Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.